ROBERT BORZĘCKI

MINERAŁY METEORYTÓW

 

            Meteoryty, tektyty, szkliwa z kraterów meteorytowych a ostatnio również próbki gruntu księżycowego są na razie jedynymi obiektami dostarczającymi nam bezpośrednich danych o składzie mineralnym materii pozaziemskiej. W utworach tych oznaczono już ponad 150 minerałów, w tym wiele nieznanych na Ziemi. W niektórych przypadkach są to tylko pojedyncze ziarna wykryte w jednym co najwyżej w kilku meteorytach.

          Akaganéit (Fe3+,Ni2+)8(OH,O)16 · 1,25Cl - minerał wtórny, główny sprawca i jednocześnie podstawowy produkt  wietrzenia syderytów. Wychwytuje chlor z powietrza i koncentruje jego cząsteczki na granicy kryształów kamacytu powodując ich szybkie rdzewienie od brzegów. Proces ten prowadzi do całkowitego rozpadu meteorytu. Akaganéit tworzy ziemiste naloty o barwie pomarańczowo-brunatnej. Jest minerałem nietrwałym. W ciepłym powietrzu o zmiennej wilgotności staje się niestabilny i szybko rozpada przechodząc w goethyt i maghemit.

Groniaste nacieki akaganéitu
na oktaedrycie IIICD Nantan

 

 
Groniaste nacieki akaganéitu na oktaedrycie IA Morasko

          Alabandyn MnS - na świeżym przełamie czarny, lub czarny z szarym odcieniem. Połysk półmetaliczny. Na powietrzu szybko pokrywa się brunatnymi, matowymi barwami naleciałymi. W podrzędnych ilościach występuje w chondrytach enstatytowych. Napotkany również w aubrytach.

          Albit Na[AlSi3O8] - minerał z grupy plagioklazów. Napotkany w niektórych achondrytach.

          Aluminium Al - świeże na barwę szaro-białą. Połysk metaliczny. Na powietrzu szybko matowieje. Kowalne. W świetle odbitym białe. Znalezione w regolicie księżycowym.

          Amfibole A0-1B2C5T8O22X2 - grupa minerałów (richteryt). Napotkane w chondrytach węglistych.

          Andezyn - kryształy mieszane szeregu albit-anortyt. Plagioklazy z szeregu oligoklaz-andezyn są podstawowymi składnikami tła skalnego w nakhlitach.

          Andradyt Ca3(Fe3+)2[SiO4]3 - minerał z grupy granatów. Napotkany w chondrytach węglistych typu CV3.

          Anortyt Ca[Al2Si2O8] - minerał z grupy plagioklazów. Ważny składnik eukrytów i mezosyderytów. W eukrytach tworzy wydłużone ziarna tkwiące w pigeonitowo-augitowym cieście skalnym. Napotkany również w chondrytach węglistych w których jest jednym ze składników tzw. białych inkluzji. W chondrytach węglistych typu CV3 jest także składnikiem chondr anortytowo-forsterytowo-spinelowych. Tworzy w nich mikroskopijne igiełkowe kryształy układające się w przybliżeniu promieniście wokół spinelowo-forsterytowego jądra.

          Antygoryt Mg3[Si2O5(OH)4] - minerał z grupy serpentynów. Występuje w chondrytach węglistych.

          Armalcolit (Mg,Fe2+,Al)(Ti4+Fe3+)2O5 - tworzy drobne wydłużone ziarna (długości do 0,3 mm.) o prawidłowych zarysach. Szary, nieprzezroczysty na powierzchni zwykle pokryty drobnymi, wzorzystymi naskorupieniami ilmenitu. W świetle odbitym różowawy niekiedy częściowo prześwitujący. Znaleziony w próbkach skał księżycowych przywiezionych przez misję kosmiczną Apollo 11. W śladowych ilościach napotkany również w kraterze Riess (Niemcy, Bawaria) gdzie tworzy drobne inkluzje w suevicie.

          Augit (Ca,Mg,Fe)2[(Si,Al)2O6] - minerał z grupy piroksenów. Podstawowy składnik tła skalnego angrytów (80%) i niektórych eukrytów. Ważny minerał skałotwórczy w howardytach. Napotkany również w chondrycie węglistym typu CV3 Allende (Meksyk).

          Awaruit Ni3Fe - srebrzysty do żółtobiałego. Połysk metaliczny. Silnie magnetyczny. Tworzy drobne ziarna i tabliczkowe kryształki. Napotkany w syderytach.

          Baddeleyit ZrO2 - produkt termicznego rozkładu cyrkonu. Żółty, żółto-brązowy, brunatny, czarny. Połysk tłusty. Tworzy wrostki w szkliwach z kraterów meteorytowych. W śladowych ilościach występuje w kraterze Riess (Niemcy, Bawaria) gdzie tworzy inkluzje w suevicie. Drobne ziarna baddeleyitu dostrzeżono również w niektórych tektytach (georgiaity, tektyty z Martha's Vineyard i szkło Pustyni Libijskiej).

          Barringeryt (Fe,Ni)2P - tworzy ziarna wielkości do 1 mm i większe igiełkowate skupienia długości do 0,4 mm. W świetle odbitym biały, podobny do kamacytu, w porównaniu ze schreibersytem ma odcień niebieskawy. Napotkany w pallasytach.

          Bartonit K6Fe20S26(Cl,S) - tworzy drobnoziarniste skupienia wielkości kilku mm. Ciemnobrunatny. Nieprzezroczysty. Podobny do pirotynu od którego różni się ciemniejszą barwą, mniejszą twardością i słabszymi właściwościami magnetycznymi. W świetle odbitym żółty. Napotkany w niektórych meteorytach.

          Blödyt Na2Mg[SO4]2 · 4H2O - minerał wtórny. Bezbarwny, szary, czerwonawy. Przezroczysty. W niewielkich ilościach spotykany  w chondrytach węglistych w których współwystępuje z epsomitem, heksahydrytem i gipsem.

          Bornit Cu5FeS4 - minerał wtórny. Na świeżym przełamie brunatno-czerwony, bardzo szybko pokrywa się pstrymi do fioletowo-niebieskich barwami naleciałymi. W świetle odbitym różowo-brunatny lub pomarańczowy. Napotkany w niektórych meteorytach.

          Bravoit - niklowa odmiana pirytu (piryt magnetyczny). Stalowo-szary z odcieniem różowo-fioletowym. Połysk metaliczny. W świetle odbitym podobny do pirytu. Napotkany w chondrytach.

          Braunneryt - żelazowa odmiana magnezytu. Minerał wtórny. W śladowych ilościach występuje w chondrytach węglistych.

          Brezinait Cr3S4 - tworzy mikroskopijne wrostki w żelazie niklonośnym. W świetle odbitym brunatno-szary. Napotkany w ataksycie Tucson (Stany Zjednoczone, Arizona).

          Brianit Na2CaMg[PO4]2 - tworzy drobne blaszkowe struktury. Bardzo rzadki. Spotykany w zagłębieniach oktaedrytów Dayton (Stany Zjednoczone, Ohio) i San Cristobal (Meksyk). Na Ziemi nie stwierdzony.

          Bronzyt - odmiana enstatytu. Podstawowy składnik tła skalnego chondrytów oliwinowo-bronzytowych (25-35%) oraz ziarnistych skupień krzemianów w lodranitach. Jest również ważnym składnikiem howardytów.

          Buchwaldyt NaCa[PO4] - tworzy drobne wrostki wielkości do 40 μm w inkluzjach troilitu. Współwystępuje z chromitem. W świetle przechodzącym bezbarwny. Wykazuje łupliwość w jednym kierunku. Napotkany w oktaedrycie Cape York (Grenlandia). Na Ziemi nie stwierdzony.

          Bytownit (Ca,Na)[(Si,Al)4O8] - człon pośredni szeregu albit-anortyt z grupy plagioklazów. Ważny składnik eukrytów, howardytów i mezosyderytów. W eukrytach tworzy wydłużone ziarna tkwiące w pigeonitowo-augitowym tle skalnym. W niewielkich ilościach występuje również w diogenitach.

          Carlsbergit CrN - tworzy tabliczkowate kryształki wielkości do 30 μm w lamelkach kamacytu. W świetle odbitym jasnoszary z odcieniem różowo-fioletowym. Napotkany w oktaedrycie Cape York (Grenlandia), a następnie w około siedemdziesięciu innych syderytach. Na Ziemi nie stwierdzony.

          Cassidyit Ca2Ni[PO4]2 · H2O - minerał wtórny. Produkt wietrzenia meteorytów. Tworzy drobno-włókniste naloty barwy zielonawej. Znaleziony w zagłębieniach i szczelinach zwietrzałych odłamków oktaedrytu Wolf Creek (Australia).

          Caswellsilveryt NaCrS2 - tworzy ziarenka wielkości do 1 mm. Współwystępuje z daubreélitem i troilitem. W świetle odbitym żółto-szary lub jasnoszary. W warunkach ziemskich przybiera 13% wody. Napotkany w aubrycie Norton Country (Stany Zjednoczone, Kansas).

          Chalkopiryt CuFeS2 - na świeżym przełamie złotożółty. Nieprzezroczysty. Połysk metaliczny. Kruchy. Przełam muszlowy. W świetle odbitym czysto złotawy. W śladowych ilościach występuje w rumurutytach.

          Chaoit C - produkt przekrystalizowania grafitu pod wpływem wysokich ciśnień i temperatury. Tworzy lamelkowe kryształy długości 3-15 μm w jego skupieniach. W świetle przechodzącym biały. W śladowych ilościach pojawia się w kraterze Riess (Niemcy, Bawaria) gdzie występuje w suevicie.

          Chlorapatyt Ca5[(PO4)3|Cl] - w niewielkich ilościach występuje w chondrytach oliwinowo-bronzytowych. Jego ślady wykryto również w mezosyderytach. Szczególnie duże wydzielenia chlorapatytu znaleziono w nietypowym chondrycie oliwinowo-bronzytowym Portales Valley (Stany Zjednoczone, Nowy Meksyk). Współwystępuje tam z merrillitem. Tworzy błyszczące ziarna o barwie szarej osiągające wielkość do 5 mm. Tkwią one na granicy ciasta chondrytowego z żyłkami żelaza niklonośnego.

          Chloryty (Mg,Al,Fe,Li,Mn,Ni)4-6[(Si,Al,B,Fe)4O10|(OH,O)8] - grupa minerałów (szamozyt). Ważne składniki tła skalnego chondrytów węglistych.

          Chrom rodzimy Cr - występuje tle skalnym chondrytów węglistych typu CR. Jego zawartość może w nich dochodzić do 1%.

         Chromit Fe2+Cr2O4 - występuje w wielu typach meteorytów. W schergotyttach iherzolitowwych tworzy liczne czarne ziarna. W rumurutytach wraz z magnetytem i troilitem jest podstawowym składnikiem ciemnych okruchów. W podrzędnych ilościach pojawia się również w tle skalnym. Jego ślady napotkano także w chondrytach oliwinowo-bronzytowych, brachinitach, diogenitach, chassignitach, mezosyderytach i lodranitach. Drobne inkluzje chromitu dostrzeżono również w niektórych tektytach (australity).

          Chryzotyl Mg3[Si2O5|(OH)4] - minerał z grupy serpentynów. Znaleziony w odłamkach oktaedrytu Wolf Creek (Australia).

          Cliftonit - pseudomorfozy grafitu po sześciennych kryształkach bliżej nieokreślonego minerału (być może diamentu?). Napotkany w oktaedrycie Youndegin (Australia).

          Coesyt SiO2 - wysokociśnieniowa forma występowania krzemionki. Bezbarwny, przezroczysty. Nie wykazuje łupliwości. Podobnie jak stiszowit, coesyt jest charakterystycznym minerałem utworów impaktowych w kraterach meteorytowych gdzie tworzy drobne wydzielenia w szkliwach. Powstaje w wyniku przekrystalizowania kwarcu pod wpływem wysokiego ciśnienia i temperatury. Stopień zastępowania kwarcu przez coesyt zwykle nie przekracza setnych, najwyżej dziesiątych części procenta. W niektórych fragmentach szkliw w brekcji impaktowej zawartość coesytu może jednak dochodzić nawet do 25%. Napotkany m.in. w kraterach Barringera (Stany Zjednoczone, Arizona) i Riess (Niemcy, Bawaria). W tym ostatnim występuje jednak w śladowych ilościach tworząc drobne wydzielenia w suevicie. Inkluzje coesytu napotkano również w niektórych tektytach (australity, szkło Darwina).

          Cohenit Fe3C - tworzy  zwarte skupienia lub występuje w postaci tabliczkowych i płytkowych kryształków. Na świeżym przełamie cynowo-biały. Na powietrzu ciemnieje pokrywając się  jasnobrunatnymi lub złocisto-żółtymi barwami naleciałymi. Bardzo kruchy. Niemagnetyczny. Często spotykany w oktaedrytach. Jego szczególnie duże kryształy napotkano w oktaedrycie Toluca (Meksyk). Zwykle jednak występuje w niewielkich ilościach. Niekiedy pojawia się w również w chondrytach.

Ziarna cohenitu w oktaedrycie IA Morasko

          Cristobalit SiO2 - bezbarwny, biały. Przezroczysty lub przeświecający. Połysk szklisty. W niewielkich ilościach spotykany w chondrytach enstatytowych. Znaleziony również w próbkach skał księżycowych. Reliktowe ziarna cristobalitu dostrzeżono także w niektórych tektytach (m.in. australity, szkło Pustyni Libijskiej).

          Cronstedtyt (Fe2+,Fe3+)3[(Si,Fe)2O5(OH)4] - minerał z grupy serpentynów. Wraz z ferroantygorytem i greenalitem jest podstawowym składnikiem tła skalnego chondrytów węglistych.

          Cyrkon Zr[SiO4] - napotkany w chondrytach. Drobne inkluzje cyrkonu wykryto również w tektytach (australity, szkło Pustyni Libijskiej).

          Daubréelit FeCr2S4 - tworzy mikroskopijne wrostki w troilicie. Czarny, nieprzezroczysty. Połysk silnie metaliczny. Niemagnetyczny. Występuje w licznych meteorytach. Szczególnie często spotykany w heksaedrytach, w których pojawia się jednak tylko w śladowych ilościach. Wykryty również w chondrytach enstatytowych i aubrytach. Na Ziemi nie stwierdzony.

          Diament C - tworzy ziarna wielkości 0,2-10 nm. Pospolicie występuje w chondrytach węglistych typu CM2 Murchison (Australia), typu CV3 Allende (Meksyk) i innych. Jest tam rozproszony w tle skalnym. Badania izotopowe gazów zawartych w tych diamentach wykazały że są one starsze niż Układ Słoneczny. Przypuszczalnie stanowią produkt kondensacji materii wyrzuconej z czerwonego olbrzyma.

          Diopsyd CaMg[Si2O6] - minerał z grupy piroksenów. Podstawowy składnik nakhlitów (75%). W niewielkich ilościach występuje w chondrytach oliwinowo-bronzytowych i chondrytach enstatytowych. Napotkany również w aubrytach.

          Djerfisheryt K6Na(Fe2+)24S26Cl - tworzy ziarna wielkości do 0,4 mm. Zielono-brunatny. Połysk metaliczny. Napotkany w chondrycie enstatytowym Kota Kota (Republika Południowej Afryki) i aubrycie Pena Blanca Spring (Marathon Co, Stany Zjednoczone, Teksas).

          Dolomit CaMg[CO3]2 - minerał wtórny. Napotkany w chondrytach węglistych. W chondrycie węglistym typu CI1 Ivuna (Tanzania) tworzy doskonale wykształcone kryształy.

          Elbait Na(Al1,5Li1,5)Al6[(BO3)3|Si6O18|(OH)4]- minerał z grupy turmalinów. Tworzy mikroskopijne ziarna w niektórych tektytach (szkło pustyni libijskiej).

          Enstatyt Mg[SiO3] - minerał z grupy piroksenów. W chondrytach enstatytowych podstawowy składnik zarówno chondr jak i tła skalnego. W aubrytach tworzy duże pokruszone kryształy osiągające długość 10 cm. Jest również ważnym składnikiem skałotwórczym niektórych chondrytów węglistych.

          Epsomit Mg[SO4] · 7H2O - minerał wtórny. Bezbarwny lub biały. Połysk szklisty. Przeświecający lub przezroczysty. Łupliwość doskonała. Bardzo dobrze rozpuszczalny w wodzie. Współwystępuje z heksahydrytem oraz pojawiającym się w mniejszych ilościach gipsem i blödytem. Napotkany w chondrytach węglistych. Jest dominującym składnikiem żyłek siarczanowych w chondrycie węglistym typu CI1 Orgueil (Francja).

          Fajalit (Fe2+)2[SiO4] - minerał z grupy oliwinów. Współwystępuje z forsterytem.

          Farringtonit Mg3[PO4]2 - napotkany w niektórych pallasytach. Współwystępuje z oliwinami. Tworzy duże ziarna o budowie krystalicznej, tkwiące w masie żelaza niklonośnego. Na Ziemi nie stwierdzony.

          Fassait - odmiana augitu. Napotkany w chondrytach węglistych w których jest jednym ze składników tzw. białych inkluzji.

          Ferroantygoryt - żelazowa odmiana antygorytu. Wraz z cronstedtytem i greenalitem jest podstawowym składnikiem tła skalnego chondrytów węglistych.

Fluorapatyt Ca5[F|(PO4)3] - napotkany w lunaitach bazaltowych.

          Forsteryt Mg2[SiO4] - napotkany w syderytach i w chondrytach węglistych. W tych ostatnich wraz ze spinelem jest składnikiem ziarnistego jądra chondr anortytowo-forsterytowo-spinelowych.

          Gehlenit Ca2Al[(Si,Al)O7] - w niewielkich ilościach występuje w chondrycie węglistym typu CV3 Allende (Meksyk).

          Gips Ca[SO4] · 2H2O - minerał wtórny. W niewielkich ilościach spotykany w chondrytach węglistych. Współwystępuje z epsomitem, heksahydrytem i blödytem.

          Goethyt FeO(OH) - minerał wtórny, produkt wietrzenia minerałów żelaza. Powstaje z rozpadu akaganeitu. Współwystępuje z maghemitem. Napotkany w syderytach.

          Grafit C - tworzy duże bryły zalegające w okolicy krateru meteorytowego Barringera (Stany Zjednoczone, Arizona). Są one poprzecinane grubymi żyłami żelaza niklonośnego. W bryłach tych znaleziono mikroskopijne diamenty. Szczególnie często grafit pojawia się również w oktaedrytach Canyon Diablo (Stany Zjednoczone, Arizona), Odessa (Stany Zjednoczone, Teksas) i Toluca (Meksyk). W tym ostatnim gniazda grafitu osiągają rozmiary 3 x 2 cm. Ponadto grafit występuje w niektórych chondrytach węglistych w których tworzy małe ziarna rozproszone w tle skalnym. W niewielkich ilościach pojawia się także w urelitach i w syderolitach.

          Graftonit (Ca,Mn2+)(Fe2+,Mn2+)2[PO4]2 - jasnoszary w różnych odcieniach, na powierzchni zwykle czarny. Połysk szklisty lub żywiczny. Często tworzy zrosty z sarkopsydem. Napotkany w syderytach.

          Granaty (Ca,Fe,Mg,Mn)3(Al,Fe,Mn,Cr,Ti,V)2[SiO4]3- grupa minerałów (andradyt, grossular). Napotkane w chondrytach węglistych.

          Greenalit (Fe2+,Fe3+)2-3[Si2O5|(OH)4] - minerał z grupy serpentynów. Wraz z ferroantygorytem i cronstedtytem jest podstawowym składnikiem tła skalnego chondrytów węglistych.

          Grossular Ca3Al2[SiO4]3 - minerał z grupy granatów. Napotkany w chondrycie węglistym typu CV3 Allende (Meksyk).

          Halit NaCl - biały.  Rozpuszczalny w wodzie. Występuje w przerostach z sylvinem. Znaleziony w aubrytach i chondrytach węglistych. Szczególnie liczne, wielkości 0,5-3 mm niekiedy prawidłowo wykształcone kryształki halitu o barwie ciemnoniebieskiej lub purpurowej występują w chondrycie oliwinowo-bronzytowym Zag (Maroko, Sahara).

          Haxonit (Fe,Ni)23C6 - tworzy wydłużone tabliczkowe kryształki długości do 1 mm. Współwystępuje z kamacytem i cohenitem. Cynowo-biały, nieprzezroczysty. Silnie magnetyczny. Napotkany w oktaedrytach Canyon Diablo (Stany Zjednoczone, Arizona) i Toluca (Meksyk). Na Ziemi nie stwierdzony.

          Hedenbergit CaFe2+[Si2O6] - minerał z grupy piroksenów. Napotkany w syderolitach.

          Heideit (Fe,Cr)1+x(Ti,Fe)2S4 - napotkany w aubrycie Bustee (Indie). Na Ziemi nie stwierdzony.

          Heksahydryt Mg[SO4] · 6H2O - minerał wtórny. Napotkany w chondrytach węglistych. Współwystępuje z epsomitem, blödytem i gipsem.

          Hercynit Fe2+Al2O4 - występuje w chondrytach węglistych.

          Hibonit (Ca,Ce)(Al,Ti,Mg)12O19 - napotkany w chondrytach węglistych typu CM2 Murchison (Australia), typu CV3 Allende (Meksyk) i innych w którym wraz ze spinelem i korundem tworzy liczne mikroskopijne wrostki rozproszone w tle skalnym. Badania izotopowe gazów zawartych w tych hibonitach wykazały że są one starsze niż Układ Słoneczny. Przypuszczalnie stanowią produkt kondensacji materii wyrzuconej z czerwonego olbrzyma.

          Hipersten - żelazowa odmiana enstatytu. Podstawowy składnik chondrytów oliwinowo-hiperstenowych, diogenitów oraz krzemianowego tła w mezosyderytach. Jest również jednym ze składników ziaren krzemianowych tkwiących w żelazie niklonośnym syderolitów.

          Iddingsyt - produkt wietrzenia oliwinów będący zapewne odmianą minerałów z grupy serpenrynów lub bezpostaciowym utworem zasobnym w Fe. Tworzy blaszkowe lub płytkowe skupienia o barwie rdzawej lub czerwonobrunatnej. Napotkany w nakhlitach.

          Ilmenit Fe2+Ti4+O3 - tworzy mikroskopijne pręcikowe kryształki wrośnięte w ziarna chromitu oraz płytki będące strukturami odmieszania tkwiące w kryształach minerałów krzemianowych. Żelazisto-czarny lub ciemnoszary. Połysk półmetaliczny. Kruchy. Przełam muszlowy. Słabo magnetyczny. W świetle odbitym brunatny czasami z odcieniem różowym lub fioletowym, ciemniejszy od magnetytu. W świetle przechodzącym niekiedy prześwieca brunatno. W niewielkich ilościach występuje w eukrytach. Jego ślady wykryto w howardytach i mezosyderytach (pojawia się m.in. w mezosyderycie Łowicz). Obecność ilmenitu stwierdzono również w próbkach gruntu księżycowego (regolit) przywiezionych przez misję kosmiczną Apollo 11. Występuje tam m.in. w postaci drobnych, wzorzystych naskorupień pokrywających ziarna armalcolitu.

          Jarosyt K(Fe3+)3[(SO4)2|(OH)6] - minerał wtórny. Produkt wietrzenia meteorytów. Żółty. Połysk matowy.

          Kalcyt Ca[CO3] - minerał wtórny. W śladowych ilościach występuje w chondrytach węglistych.

          Kamacyt - odmiana żelaza rodzimego zawierająca do 4-7,5% niklu. Zwykle szary. Połysk metaliczny. Kowalny. Łupliwość niedoskonała, przełam haczykowaty. Silnie magnetyczny. W świetle odbitym biały. Jest ważnym składnikiem wielu typów meteorytów (głównie heksaedrytów, oktaedrytów i syderolitów). W oktaedrytach grube lamele kamacytu tworzą geometryczne przerosty z cienkimi płytkami taenitu (tzw. figury Widmanstättena). Jego pojedyncze ośmiościenne kryształy kamacytu wielkości do kilku cm. o ostrych lub nieco zaokrąglonych krawędziach znajdowane są w miejscu spadku oktaedrytu Gibeon (Namibia). W aerolitach występuje w postaci ziaren i większych wydzieleń. Jest m.in. ważnym składnikiem chondrytów enstatytowych w których stanowi do 20-22% ich masy. W niewielkich ilościach pojawia się także w aubrytach.

 
Kryształy kamacytu w oktaedrycie IVA Gibeon   Płytki kamacytu w oktaedrycie IVA Muonionalusta

          Kirschsteinit CaFe2+[SiO4] - w niewielkich ilościach występuje w angrytach.

          Klinoenstatyt Mg[SiO3] - minerał z grupy piroksenów. W niewielkich ilościach występuje w tle skalnym niektórych chondrytów węglistych. Napotkany m.in. w chondrycie węglistym typu CV3 Allende (Meksyk).

          Klinohipersten - patrz pigeonit.

          Korund Al2O3 - napotkany w chondrytach węglistych typu CM2 Murchison (Australia), typu CV3 Allende (Meksyk) i innych w których wraz ze spinelem i hibonitem tworzy liczne mikroskopijne wrostki rozproszone w tle skalnym. Badania izotopowe gazów zawartych w tych korundach wykazały że są one starsze niż Układ Słoneczny. Przypuszczalnie stanowią produkt kondensacji materii wyrzuconej z czerwonego olbrzyma. Drobne inkluzje korundu dostrzeżono również w niektórych tektytach (australity).

          Kosmochlor NaCr[Si2O6] - minerał z grupy piroksenów. Tworzy kryształki i ziarna wielkości do 5 mm, w towarzystwie daubreélitu. Współwystępując z cliftonitem i troilitem. Szmaragdowozielony. Połysk szklisty. Łupliwość dobra. Napotkany w oktaedrycie Toluca (Meksyk).

          Krinovit NaMg2Cr[Si3O10] - tworzy ziarna wielkości do 0,2 mm rozproszone w inkluzjach grafitu. Ciemno szmaragdowozielony. Napotkany w oktaedrytach Canyon Diablo (Stany Zjednoczone, Arizona), Wichita Co (Stany Zjednoczone, Teksas) i Youndegin (Australia). Dostrzeżony również w niektórych chondrytach. Na Ziemi nie stwierdzony.

          Kubanit CuFe2S3 - brązowo-żółty. W świetle odbitym kremowo-różowy. Silnie magnetyczny. Napotkany w chondrytach.

          Kwarc SiO2 - nietypowy dla meteorytów. W niewielkich ilościach pojawia się tylko w chondrytach enstatytowych i aubrytach. Drobne inkluzje kwarcu znaleziono również w niektórych tektytach (australity, szkło Darwina).

          Lawrencyt FeCl2 - tworzy heksagonalne tabliczkowe kryształy. Świeży jest biały. Na powietrzu szybko ulega rozkładowi przechodząc w tlenki żelaza. Zmienia przy tym barwę początkowo na zieloną a następnie brunatną. Miękki. Łupliwość doskonała. Silnie higroskopijny. W śladowych ilościach występuje w szczelinach meteorytów głównie syderytów. Pochłania wilgoć z powietrza przyczyniając się do ich szybszego wietrzenia.

Kryształek lawrencytu na oktaedrycie IIICD
Nantan

 

 
Skupienia lawrencytu w oktaedrycie IA Morasko

          Lechatelieryt - naturalne, bezpostaciowe szkło kwarcowe. Jego istnienie jest jednak kwestionowane. W czystej postaci bezbarwny, jednak z powodu domieszek zwykle zabarwiony na kolor żółtawy lub szary. Tworzy sferyczne i owalne ziarna o średnicy 40-90 μm. Podstawowy składnik szkliw z kraterów meteorytowych. Napotkany również w tektytach w których występuje w postaci inkluzji wielkości do 1 mm (np. szkło Darwina). Wyjątek stanowi tu szkło Pustyni Libijskiej będące w całości prawie zupełnie czystym lechatelierytem (98%).

Tektyt zbudowany prawie wyłącznie
z lechaterierytu

          Lepidokrokit Fe3+O(OH) - minerał wtórny. Produkt wietrzenia meteorytów. Ciemnoczerwony. Połysk jedwabisty lub półmetaliczny. W świetle przechodzącym prześwieca pomarańczowo.

          Lonsdaleit (Diament-2H) C - tworzy nieprawidłowo wykształcone, spłaszczone ziarna wielkości 0,05-0,3 mm. Bladożółty lub czarny.  Najczęściej spotykany w inkluzjach grafitu w syderytach. Mikroskopijne ziarna tego minerału znaleziono m.in. w bryłach grafitu leżących w okolicach krateru Barringera (Stany Zjednoczone, Arizona). W pochodzącym z tego krateru oktaedrycie Canyon Diablo pojawia się w ilości średnio 12 ziaren na 5 kg meteorytu. Spotykany również w urelitach gdzie może stanowić do 1% ich masy. Tworzy tam mikroskopijne ziarna w wydzieleniach grafitu tkwiących w  szczelinach pomiędzy kryształami oliwinów i piroksenów. Przypuszcza się że lonsdaleit powstaje w wyniku przekrystalizowania grafitu w wyniku działania bardzo wysokiego ciśnienia przy wybuchu meteorytu spadającego na powierzchnię ziemi.

Ziarna lonsdaleitu w urelicie Shishr 007

          Mackinawit (Fe,Ni)1+xS gdzie x=0-0,07 - rzadko tworzy czworoboczne blaszki lub dypiramidalne kryształki. Zwykle występuje w postaci ziaren i pierzastych skupień wielkości do 1 mm. Świeży  ma barwę biało-szarą. Łupliwość doskonała. W świetle odbitym różowy lub czarno-szary. Napotkany w chondrycie Lissa (Czechy).

          Maghemit Fe2,67O4 - minerał wtórny. Produkt wietrzenia syderytów. Powstaje z rozpadu akaganeitu. Współwystępuje z goethytem.

          Magnetyt Fe2+(Fe3+)2O4 - wraz z chromitem i troilitem jest podstawowym składnikiem ciemnych okruchów w rumurutytach. Stanowi ważny składnik tła skalnego chondrytów węglistych. Rozproszony nadaje mu szare zabarwienie. W niewielkich ilościach występuje również w nakhlitach. Jego wrostki napotkano także w szkliwach z kraterów meteorytowych i w tektytach. W tych ostatnich tworzy powłoki na mikroskopijnych (średnicy  30-150 μm.) sferulach żelaza niklonośnego. W niektórych tektytach bardzo rzadko spotyka się również inkluzje drobnych kryształków magnetytu (filipinity, indochinity).

          Magnezyt Ca[CO3] - minerał wtórny. W śladowych ilościach występuje w chondrytach węglistych.

          Maskelynit - szkliwo plagioklazowe. Składem chemicznym odpowiada najczęściej bytownitowi. Napotkany w schergottytach bazaltowych, schergottytach porfirowych i schergottytach iherzolitowych.

          Melility (Ca,Na)2(Al,Mg)[(Si,Al)2O7] - grupa minerałów. Napotkane w chondrytach węglistych w których są jednymi ze składników tzw. białych inkluzji.

          Merrihueit K2(Fe2+)5[Si12O30] - tworzy nieprawidłowe ziarna wielkości do 0,15 mm. tkwiące w kryształach piroksenów. Napotkany w chondrytach.

          Merrillit Ca9NaMg[PO4]7 - w postaci mikroskopijnych ziaren napotkany w chondrytach Allegan (Stany Zjednoczone, Michigan), Bjurböle (Finlandia), Homestead (Stany Zjednoczone, Iowa), Waconda (Stany Zjednoczone, Kansas) i kilku innych. W śladowych ilościach występuje w shergottytach (Shergotty, Indie) oraz chondrytach węglistych. Szczególnie duże wydzielenia merrillitu znaleziono w nietypowym chondrycie oliwinowo-bronzytowym Portales Valley (Stany Zjednoczone, Nowy Meksyk). Współwystępuje tam z chlorapatytem. Tworzy podłużne błyszczące ziarna o barwie żółtej osiągające wielkość do 5 mm. Tkwią one na granicy ciasta chondrytowego z żyłkami żelaza niklonośnego. Na Ziemi nie stwierdzony.

          Miedź rodzima Cu - w świetle odbitym różowa. Połysk metaliczny. Kowalna. Łupliwości nie wykazuje. W śladowych ilościach występuje w różnych typach meteorytów. Napotkana m.in. w aubrytach i w chondrycie oliwinowo-bronzytowym Pułtusk (Polska).

          Moissanit SiC - tworzy sześcioboczne płytki wielkości do 1,8 mm. Współwystępuje z diamentami. Szaro-biały lub niebiesko-zielony. Połysk silnie szklisty niemal metaliczny. Świeci pod wpływem promieniowania ultrafioletowego. Znany głównie z oktaedrytu Canyon Diablo (Stany Zjednoczone, Arizona). Małe ziarna moissanitu spotyka się również w niektórych chondrytach węglistych.

          Molysyt FeCl3 - minerał wtórny. Tworzy żółte do żółto-czerwonych naloty w meteorytach. Miękki. Szybko ulega rozkładowi.

          Monacyt-(Ce) Ce[PO]4 - tworzy drobne inkluzje w tektytach (australity).

          Montmorillonit (Na,Ca)0,3(Al,Mg)2[Si4O10|(OH)2] · nH2O - minerał wtórny. Napotkany w cieście skalnym  chondrytów węglistych Murray (Stany Zjednoczone, Kentucky), Cold Bokkeveld (Republika Południowej Afryki) i Nawapali (Indie).

          Morenosyt Ni[SO4] · 7H2O - minerał wtórny. Napotkany na powierzchni niektórych meteorytów wietrzejących w suchym gorącym klimacie.

 
Nacieki i kryształki morenosytu na mezosyderycie Vaca Muerta

          Nefelin Na[AlSiO4] - napotkany w chondrytach węglistych w których jest jednym ze składników tzw. białych inkluzji.

          Népouit Ni3[Si2O5|(OH)4] - minerał z grupy serpentynów. Minerał wtórny. Zielony. Łupliwość doskonała. Napotkany w niektórych meteorytach.

         Niningeryt MgS - minerał niedokładnie poznany. Tworzy wrostki w ziarnach żelaza niklonośnego i troilitu. Napotkany w chondrytach enstatytowych Abee (Kanada, Alberta) i Indarch (Azejberdżan). Na Ziemi nie stwierdzony.

          Oldhamit CaS - tworzy kulki średnicy do 6 mm. Kasztanowo-brunatny, przezroczysty. Połysk diamentowy. W śladowych ilościach pojawia się w chondrytach enstatytowych i aubrytach.

          Oligoklaz (Na,Ca)[(Si,Al)4O8] - człon pośredni szeregu albit-anortyt z grupy plagioklazów. Ważny składnik aubrytów. W niewielkich ilościach występuje również w chondrytach oliwinowo-bronzytowych oraz w chassignitach i nakhlitach.

          Oliwiny (Mg,Fe)[SiO4] - grupa minerałów (forsteryt, fajalit). Podstawowe składniki chondrytów oliwinowo-bronzytowych (25-40%), chondrytów oliwinowo-hiperstenowych (35-60%), amfoterytów (głównie fajalit 70%), chassignitów (95%), brachinitów (74-98%), urelitów i rumurutytów, oraz ziarnistych skupień krzemianów w lodranitach. Ważne składniki nakhlitów oraz chondr i tła skalnego niektórych chondrytów węglistych. W niewielkich ilościach występują w diogenitach, howardytach, angrytach i eukrytach. Ich ślady wykryto w mezosyderytach. Pospolite również w skałach księżycowych. W regolicie tworzą ziarna wielkości 60-100 μm.

Ziarna zwietrzałych oliwinów
w pallasycie Brenham

          Osbornit TiN - tworzy małe oktaedryczne kryształki. Złoto-żółty, przeświecający. Współwystępuje z oldhamitem. Rzadko pojawia się w chondrytach enstatytowych i aubrytach (m.in. Bustee w Indiach). Na Ziemi nie stwierdzony.

          Panethyt (Na,Ca,K)1-x(Mg,Fe2+,Mn)[PO4] - tworzy drobne ziarna. Jasno bursztynowo-żółty, przeświecający. Współwystępuje z brianitem. Napotkany w oktaedrycie Dayton (Stany Zjednoczone, Ohio). Na Ziemi nie stwierdzony.

          Pecorait Ni3[Si2O5|(OH)4] - minerał z grupy serpentynów. Wtórny. Tworzy mikroziarniste skupienia krótkich słupkowych kryształków. Zielony. Znaleziony w oktaedrycie Wolf Creek (Australia). Napotkany również w chondrytach węglistych.

          Pentlandyt (Ni,Fe)9S8 - jasno brązowo-żółty. Połysk metaliczny. W świetle odbitym jasnokremowy z brunatnym odcieniem. W niewielkich ilościach występuje w rumurutytach. Jego ślady wykryto w chondrytach węglistych. Napotkany również w syderolitach.

          Perryit (Ni,Fe)8(Si,P)3 - słabo poznany. Tworzy wrostki w syderytach i aerolitach. Jego ilość może w nich sięgać nawet 3%. Na Ziemi nie stwierdzony.

          Pigeonit (Mg,Fe,Ca)[SiO3] - minerał z grupy piroksenów. Tworzy krótkie pękate słupki lub skupienia ziarniste. Występuje także w postaci krótkich słupkowych kryształków i pryzmatycznych form odmieszania tkwiących w kryształach innych piroksenów. Ciemnobrunatny lub czarny. Połysk szklisty. Rozpowszechniony w aerolitach ale napotkany również w syderolitach. Podstawowy minerał skałotwórczy amfoterytów, eukrytów i urelitów. Ważny składnik tła skalnego niektórych chondrytów węglistych. W niewielkich ilościach występuje w howardytach. Jest również najpospolitszym z piroksenów wchodzącym w skład skał księżycowych takich jak bazalty, gabra, anortozyty i regolit.

          Pirokseny (Ca,Mg,Fe,Mn,Na,Li)(Al,Mg,Fe,Mn,Cr,Sc,Ti)[(Si,Al)2O6] - grupa minerałów. Ze względu na pokrój kryształów pirokseny dzielimy na dwie grupy:
a. Ortopirokseny (enstatyt).
b. Klinopirokseny (augit, diopsyd, hedenbergit, klinoenstatyt, kosmochlor i pigeonit).
Ważne minerały skałotwórcze aerolitów i syderolitów (głównie ortopirokseny). Pospolite również w skałach księżycowych.

Ziarno piroksenu w howardycie
NWA 1943

          Piroksferroit (Fe2+)[SiO3] - słabo poznany. Znaleziony w próbkach skał księżycowych.

          Pirotyn Fe7S8 - jasno lub ciemno brunatno-brązowy. Połysk szklisty. Kruchy. Przełam nierówny. W świetle odbitym kremowy z ciemnym różowo-brązowym odcieniem. W niewielkich ilościach występuje w rumurutytach.

          Piryt FeS2 - jasno mosiężno-żółty często pokryty pstrymi naleciałościami. Rysa brunatno lub zielonoczarna. Połysk metaliczny. Przełam nierówny lub muszlowy. Bardzo kruchy. W świetle odbitym żółtawo-biały. Napotkany w chondrytach.

          Plagioklazy (Na,Ca)[(Si,Al)3O8] - grupa minerałów. Tworzą kryształy mieszane złożone z występujących w różnych stosunkach cząsteczek: albitowej i anortytowej. Wyróżniamy tu:
- Na-plagioklazy (albit, oligoklaz).
- Ca-plagioklazy (bytownit, anortyt).
Pospolite w skałach księżycowych (zwłaszcza plagioklazy bogate w wapń). Ważne składniki aerolitów (Na-plagioklazy głównie w chondrytach a Ca-plagioklazy głównie w achondrytach).

           Plessyt - mikrokrystaliczny zlepek ziaren kamacytu i taenitu. Występuje w syderytach i syderolitach.

            Rabdyt - odmiana schreibersytu. Tworzy mikroskopijne płytkowe lub pręcikowate kryształki narastające w porach meteorytów. W niewielkich ilościach pojawia się w aubrytach. Jego ślady wykryto również w mezosyderytach i brachinitach.

          Reevesyt Ni6(Fe3+)2[CO3|(OH)16] · 4H2O - minerał wtórny. Tworzy cienkie tabliczkowe kryształki wielkości do 0,1 mm oraz drobnoziarniste skupienia. Żółty, żółto-zielony. Napotkany w zwietrzałych odłamkach oktaedrytu Wolf Creek (Australia). W śladowych ilościach występuje również w chondrytach węglistych.

          Richteryt Na2CaMg5[Si8O22|(OH)2] - minerał z grupy amfiboli. Wtórny. Żółty, brunatny, brunatno-czerwony lub ciemnozielony. Połysk szklisty. Łupliwość doskonała. Napotkany w chondrytach węglistych.

          Ringwoodyt Mg2[SiO4] - tworzy zaokrąglone ziarna wielkości do 0,1 mm. W świetle przechodzącym różowo-fioletowy lub błękitno-szary. Napotkany w chondrycie oliwinowo-hiperstenowym Tenham (Australia) w którym występuje w postaci fioletowych ziaren tkwiących w cienkich czarnych żyłkach spajających brekcję chondrytową. Tworzy tam również pseudomorfozy po oliwinach. Na Ziemi nie stwierdzony.

          Roaldyt (Fe,Ni)4N - tworzy blaszki wielkości do 2 μm tkwiące w żelazie niklonośnym. W świetle odbitym biały, ciemniejszy niż schreibersyt. Napotkany w oktaedrytach Jerslev (Niemcy) i Youndegin (Australia).

          Roedderyt  Na2Mg5[Si12O30] - tworzy płytkowe kryształki o zarysach heksagonalnych. Bezbarwny. Napotkany w chondrycie enstatytowym Indarch (Azerbejdżan) i oktaedrycie Wichita Co (Stany Zjednoczone, Teksas).

          Rutyl TiO2 - napotkany w syderolitach. Występuje również w kraterach meteorytowych gdzie tworzy wrostki w szkliwie. Jego drobne inkluzje dostrzeżono także w niektórych tektytach (australity, szkło Pustyni Libijskiej).

          Sarkopsyd (Fe2+)3[PO4]2 - często tworzy zrosty z graftonitem. Czerwony, szaro-różowy, czerwono-brunatny. Przezroczysty lub przeświecający. Napotkany w syderytach.

          Schöllhornit Na0,3CrS2 · H2O - tworzy ziarna wielkości do 0,25 mm. oraz cienkie blaszki. Miękki. W świetle odbitym szary, ciemniejszy niż caswellsilveryt. Napotkany w aubrycie Norton Co (Stany Zjednoczone, Nebraska).

          Schreibersyt (Fe,Ni,Cr)3P - tworzy nieprawidłowe zaokrąglone ziarna oraz obwódki wokół inkluzji troilitu. Na świeżym przełamie srebrzysty lub cynowo-biały. Na powietrzu szybko pokrywa się złocisto-żółtymi barwami naleciałymi. Połysk metaliczny. Łupliwość doskonała. Kruchy. Silnie magnetyczny. Prawie zawsze obecny w syderytach przy czym w oktaedrytach występuje zwykle w niewielkich ilościach a w heksaedrytach tylko w śladowych. Tworzy liczne wrostki w pallasytach. Bardzo rzadko ziarna schreibersytu spotyka się również w tektytach (filipinity z Ortigas na Filipinach, indochinity).

Duże skupienie schreibersytu w oktaedrycie IIB
 Sikhote-Alin

          Serpentyny (Mg,Al,Fe,Mn,Ni,Zn)2-3[(Si,Al,Fe)2O5|(OH)4] - grupa minerałów (antygoryt, chryzotyl, cronstedtyt, greenalit, népouit, pecorait). Wtórne. Podstawowe składniki tła skalnego chondrytów węglistych. Powstały przypuszczalnie w wyniku przeobrażeń piroksenów pod wpływem wody. Serpentyny reprezentowane są głównie przez minerały bogate w żelazo: cronstedtyt, ferroantygoryt i greenalit. Występują w postaci włókien i wiązek o falistych kształtach płytek, fragmentów kulek oraz form podobnych do paproci lub gąbek wielkości 100-1000 Å.

          Sfaleryt ZnS - żółty, szarawy, czerwonawy rzadziej zielony, biały lub bezbarwny. Przezroczysty lub przeświecający. Połysk diamentowy. Łupliwość doskonała. W świetle odbitym jasnoszary z niebieskim odcieniem. Napotkany w chondrytach i syderolitach.

          Siarka rodzima S - siarkowo-żółta. Krucha. Łupliwość niedoskonała. W świetle przechodzącym szarawa. W śladowych ilościach pojawia się w niektórych syderytach.

          Sinoit Si2N2O - tworzy blaszki i ziarna wielkości do 0,2 mm. W świetle przechodzącym bezbarwny. Napotkany w chondrycie enstatytowym Jaih-dech-Kof-Laln (Pakistan). Na Ziemi nie stwierdzony.

          Smektyty - grupa minerałów. Napotkane w nakhlitach.

          Sodalit Na4[(Si3Al3)O12|Cl] - napotkany w chondrytach węglistych w których jest jednym ze składników tzw. białych inkluzji.

          Spinel MgAl2O4 - napotkany w chondrytach węglistych typu CM2 Murchison (Australia), typu CV3 Allende (Meksyk) i innych w których jest jednym ze składników tzw. białych inkluzji Tworzy również liczne mikroskopijne ziarna rozproszone w ich tle skalnym. W niewielkich ilościach występuje także w angrytach.

Inkluzja CAI w chondrycie węglistym Allende

          Stanfieldyt Ca7(Ca,Mg)2Mg9[PO4]12 - tworzy nieprawidłowe ziarna wielkości do 1 mm. i cienkie żyłki w szczelinach syderolitów. Czerwono-brunatny, przeświecający. W świetle przechodzącym szary. Napotkany w mezosyderycie Estherville (Stany Zjednoczone, Iowa) oraz pallasytach Santa Rosalia (Meksyk), Albin (Stany Zjednoczone, Wyoming), Finmarken (Norwegia), Imilac (Chile) i innych. Na Ziemi nie stwierdzony.

          Stiszowit SiO2 - wysokociśnieniowa forma występowania krzemionki. Mikroskopowo trudny do odróżnienia od kwarcu gdyż tak jak on jest bezbarwny i przezroczysty. Wyizolowany z jego ziaren ma postać wydłużonych płytek. Podobnie jak coesyt jest produktem przekrystalizowania  kwarcu pod wpływem wysokiego ciśnienia i temperatury. Stąd znane wystąpienia tego minerału związane są prawie wyłącznie z miejscami spadków dużych meteorytów. W kraterach  meteorytowych jego drobne mikroziarniste inkluzje spotyka się w ziarnach kwarcu i różnego rodzaju szkliwach spajających okruchy skał podłoża. Do chwili obecnej stiszowit znaleziono w siedmiu kraterach meteorytowych. W suevicie z krateru Riess (Niemcy, Bawaria) w którym tworzy drobnoziarniste smugi jego zawartość sięga 0,7%. Współwystępuje tam z coesytem. W niewielkich ilościach jest on również spotykany w szkliwie tektytów.

          Suessyt Fe3Si - tworzy ziarna i żyłki grubości do 0,15 mm w minerałach krzemianowych i okruchach brekcji. Stalowo-szary. Połysk metaliczny. Silnie magnetyczny. W świetle odbitym kremowo-biały. Napotkany w urelicie North Haig (Australia).

          Sylvin KCl - ciemnoniebieski. Połysk szklisty. Rozpuszczalny w wodzie. Tworzy przerosty z halitem. Napotkany w chondrycie oliwinowo-bronzytowym Zag (Maroko, Sahara).

          Szamozyt (Fe2+,Mg,Al,Fe3+)6[(Si,Al)4O10|(OH,O)8] - minerał z grupy chlorytów. Wtórny. Napotkany w chondrytach węglistych.

          Taenit (Ni,Fe) - zawiera 8-55% niklu. W świetle odbitym biały. Połysk metaliczny. Niemagnetyczny. Jest składnikiem wielu meteorytów (głównie ataksytów i oktaedrytów). Ataksyty zawierające powyżej 28% niklu są zbudowane prawie wyłącznie z ziaren taenitu. W oktaedrytach cienkie płytki tego minerału tworzą geometryczne przerosty z grubymi lamelami kamacytu (tzw. figury Widmanstättena). W śladowych ilościach występuje również w rumurutytach.

 
Płytki taenitu w oktaedrycie plesytowym Taza   Relikty kryształów taenitu w oktaedrycie Nantan

          Tetrataenit FeNi - uporządkowany stop Fe-Ni o zawartości niklu 48-55%. Współwystępuje z kamacytem, troilitem, taenitem i minerałami krzemianowymi. Tworzy ziarna wielkości do 0,4 mm. i obwódki na troilicie. W świetle odbitym biały, podobny do taenitu. Napotkany w mezosyderycie Estherville (Stany Zjednoczone, Iowa). Obecnie znany w około 50 różnego typu meteorytów (głównie mezosyderytów i oktaedrytów oraz kilku chondrytów).

          Toczilinit 6(Fe0,9S) · 5[(Mg,Fe)(OH)2] - tworzy rurki, pręciki, włókna i ziarna o wielkości poniżej 1000 Å. Te ostatnie układają się w płaskie i pofałdowane warstewki. Napotkany w chondrytach węglistych. Występuje w cieście skalnym otaczającym chondry i w obwódkach przeobrażeniowych wokół okruchów mineralnych.

          Tranquillityit (Fe2+)8[Ti3Zr2Si3O24] - tworzy szkieletowe skupienia wielkości do 65 μm. Współwystępuje z troilitem, cristobalitem i plagioklazami. Na świeżym przełamie brunatny szybko jednak pokrywa się barwami naleciałymi. Napotkany w próbkach skał księżycowych przywiezionych przez misje kosmiczne Apollo 11 i Apollo 12.

          Troilit FeS - zwykle tworzy okrągławe lub kroplowe masywne inkluzje osiągające niekiedy znaczne rozmiary. Na świeżym przełamie ma barwę podobną do pirotynu ale bardziej kremową. Na powietrzu szybko ciemnieje pokrywając się brunatno-brązowymi barwami naleciałymi. Występuje w większości meteorytów. W syderytach inkluzje troilitu mogą stanowić nawet 5-8% ich masy. Szczególnie rozpowszechniony w oktaedrytach Canyon Diablo (Stany Zjednoczone, Arizona), Odessa (Stany Zjednoczone, Teksas) i Toluca (Meksyk). W tym ostatnim gniazda troilitu mogą osiągać rozmiary 3 x 2 cm. Jego bardzo wysoką zawartość (7-15%) obserwuje się w chondrytach enstatytowych. W chondrytach oliwinowo-bronzytowych i chondrytach oliwinowo-hiperstenowych wydzielenia troilitu mogą stanowić do 5% ich masy. W rumurutytach wraz z chromitem i magnetytem jest podstawowym składnikiem ciemnych okruchów. W niewielkich ilościach występuje w chondrytach węglistych, aubrytach, diogenitach, urelitach, eukrytach, angrytach i brachinitach. Liczne wrostki troilitu spotyka się w pallasytach. W śladowych ilościach występuje w mezosyderytach, lodranitach i heksaedrytach. Bardzo rzadko inkluzje troilitu spotyka się także w tektytach (indochinity, filipinity).

 
Duże skupienia troilitu w oktaedrycie IVA Gibeon

          Trydymit SiO2 - bezbarwny, w różnym stopniu przezroczysty. Połysk szklisty. W niewielkich ilościach występuje w chondrytach enstatytowych. Spotykany także w urelitach i w śladowych ilościach w howardytach. Trydymit podobnie jak cristobalit jest również dość rozpowszechnionym chociaż akcesorycznym składnikiem skał księżycowych. Jego reliktowe ziarna zaobserwowano także w niektórych tektytach (australity).

          Turmaliny (Na,K,Ca)(Mg,Fe,Mn,Li,Al)3(Al,Fe,Cr,V)6[Si6O18|(BO3)3|(O,OH,F)4] - grupa minerałów. Sporadycznie tworzą inkluzje w niektórych tektytach.

          Tytanomagnetyt - odmiana ilmenitu. Jego drobne ziarna napotkano w niektórych tektytach (szkło Pustyni libijskiej).

         Valleriit 2[(FeCu)S] · 1,53[(Mg,Al)(OH)2] - szaro-czarny lub czarny z żółtym odcieniem wyglądem podobny do grafitu. Łupliwość doskonała. W świetle odbitym brunatny lub brązowy. Napotkany w chondrytach.

          Violaryt FeNi2S4 - minerał wtórny. Fioletowo-szary. Na świeżym przełamie silny połysk metaliczny. W świetle odbitym biały z odcieniem fioletowym. Napotkany w niektórych meteorytach.

          Whewellit Ca[C2O4] · H2O - napotkany w chondrytach węglistych.

          Whitlockit Ca9Mg[(PO3OH)|(PO4)6] - bezbarwny, szaro-biały, różowawy, żółtawy. Zwykle przezroczysty. Połysk szklisty lub tłusty. Napotkany w próbkach skał księżycowych. Występuje również w syderytach (znaleziony m.in. w oktaedrycie Morasko, Polska).

          Wurtzyt ZnS - w podrzędnych ilościach występuje w nietypowym chondrycie enstatywowym Zakłodzie (Polska).

          Yagiit Na1,5Mg2(Al,Mg,Fe)3[(Si,Al)12O30] - tworzy nieprawidłowe ziarna. Bezbarwny. Napotkany w ziarnach diopsydu w oktaedrycie Colomera (Hiszpania). Znany również z aerolitów. Na Ziemi nie stwierdzony.

          Zhanghengit CuZn - tworzy nieprawidłowe ziarna, tabliczkowate kryształy i skupienia dendrytowe wielkości do 0,1 x 0,35 mm. Współwystępuje z oliwinami, piroksenami i plagioklazami. Złoto-żółty. Połysk metaliczny. W świetle odbitym jasnożółty. Napotkany w odłamkach amfoterytu Boxian (Chiny, prowincja Anhui).

          Złoto rodzime Au - złoto-żółte, w cienkich blaszkach prześwieca zielonawo. Łupliwości nie wykazuje. Przełam haczykowaty. W świetle odbitym złotawo-żółte. Napotkane w syderytach.

          Żelazo rodzime Fe - rozpowszechnione w wielu różnych typach meteorytów. Podstawowy składnik syderytów i syderolitów. W chondrytach tworzy różnej wielkości inkluzje które sprawiają że meteoryty te wyraźnie przyciągają magnes. Niekiedy występuje również w postaci małych kulek zwykle bezładnie rozproszonych we wnętrzu chondr. W chondrytach oliwinowo-bronzytowych występuje w postaci różnej wielkości nieregularnych i zwykle rozproszonych wydzieleń stanowiących do 5% ich masy. W chondrytach węglistych typu CO3 tworzy małe wydzielenia nieregularnie rozproszone w masie krzemianów. W chondrytach węglistych typu CR2 współwystępuje z troilitem z którym może stanowić do 10% ich objętości. Tworzy okrągławe inkluzje, niekiedy przenikające do wnętrza chondr a nawet osobne wydzielenia w ich wnętrzu. W znacznych ilościach występuje w kakangariitach gdzie może tworzyć drobne wydzielenia zarówno w tle skalnym jak i w chondrach. W acapulcoitach tworzy żyłki i inkluzje, których wielkość wacha się od kilku μm do jednego cm. W lodramitach jego ilość dochodzi do 20%. Tworzy tam liczne, masywne żyłki i inkluzje. Liczne żyłki i inkluzje żelaza rodzimego również występują w winonitach. W w niewielkich ilościach pojawia się także w chassignitach a w śladowych w lunaitach bazaltowych, księżycowych brekcjach regolitowych. Pojedyncze sferule żelaza niklonośnego napotkano w niektórych tektytach (filipinity, szkło Darwina, )

 

LITERATURA

BERNARD J. M., ROST R. : Encyklopedický přehled minerálů. Praha : Academia, 1992.

 

Jeżeli chcesz szybko przejść do nadrzędnej strony kliknij poniższy interaktywny przycisk.

 

UWAGA!!! Jeżeli wykryjecie jakieś niezauważone przeze mnie błędy proszę o informację. Za wszelkie konstruktywne uwagi z góry serdecznie dziękuję.

JESTEŚ    GOŚCIEM

W SUMIE OD ZAŁOŻENIA WITRYNY W 2005 ROKU ODWIEDZONO JĄ
JUŻ   RAZ