Góry Świętokrzyskie

   

GÓRY ŚWIĘTOKRZYSKIE

i ich mezozoiczne obrzeże

 

            Góry Świętokrzyskie są typem gór fałdowych.  Znaleźć tu można skały pochodzące niemal ze wszystkich okresów geologicznych poczynając od kambru a na czwartorzędzie kończąc. Dzieje tego regionu to historia kolejnych zalewów morskich, rozdzielonych na ogół krótkimi okresami panowania lądu. Najstarszymi utworami na tym obszarze są kwarcyty i łupki stanowiące nieco przeobrażone osady wczesnokambryjskiego morza. Pod koniec późnego kambru w czasie starokaledońskich ruchów górotwórczych osady te zostały wypiętrzone i sfałdowane. Ruchom tym towarzyszyły intruzje diabazów.
W ordowiku i sylurze ponownie panowało tu morze. Okres ten zakończył się on kolejnym intensywnym sfałdowaniem podczas orogenezy młodokaledońskiej pod koniec ordowiku. Ruchom tym towarzyszyły intruzje lamprofirów i diabazów.
Występujące na znacznej części obszaru gór świętokrzyskich morskie osady dewonu to głównie wapienie. Są one wykształcone zarówno w postaci płytkowodnej (wapienie rafowe) jak i głębokomorskiej (wapienie skaliste). Utwory te dostarczają licznych surowców skalnych jak wapienie, marmury i dolomity. Z osadami dewonu środkowego związane są również złoża rud żelaza eksploatowane dawniej m. in. w Dąbrowie.
Kolejny okres tworzenia się Gór Świętokrzyskich, związany jest z orogenezą hercyńską, która miała miejsce karbonie. W wyniku ruchów górotwórczych poprzednio już zdeformowane osady zostały ponownie wyniesione i spękane. W powstałych szczelinach krążyły roztwory hydrotermalne niosące kruszce żelaza Rudki) i miedzi (Miedzianka, Miedziana Góra). W efekcie ich działalności powstało również wiele lokalnych kalcytu żyłowego (Różanka)
Przez większość permu Góry Świętokrzyskie były lądem. Panował na nim gorący pustynny klimat który powodował że wyniesione  obszary były niszczone przez erozję. W skałach wapiennych rozwijały się zjawiska krasowe. W cechsztynie nastąpił kolejny zalew morski. Nie objął on jednak całych Gór Świętokrzyskich. Materiał powstały ze niszczenia przez fale morskie wyniosłych skalistych brzegów utworzył barwne zlepieńce (zlepieniec zygmuntowski).
Osady powstałe w erze mezozoicznej występują przede wszystkim na obrzeżu paleozoicznego trzonu Gór Świętokrzyskich. Przez większość triasu obszar ten był lądem o gorącym i suchym klimacie stąd tworzące się wówczas osady mają czerwone zabarwienie.  Podobnie wyglądają również nieliczne utworzone w tym czasie osady morskie. Osady te wietrzejąc nadają charakterystyczne czerwone zabarwienie pokrywającym je glebom.
Następne większe wynurzenie obszaru Gór Świętokrzyskich związane było z ruchami starokimeryjskimi. W połowie jury rozpoczął się kolejny zalew morski prowadzący do utworzenia na ich obrzeżu znacznej grubości pokładów wapieni.
W młodokimeryjskiej fazie ruchów górotwórczych Góry Świętokrzyskie znów na krótko wyłoniły się ponad powierzchnię wody. Już jednak w kredzie morze ponownie wkroczyło na ich obszar przykrywając wszystko grubą warstwą piaskowców i margli.
Od początku trzeciorzędu Góry Świętokrzyskie są już nieprzerwanie lądem. W wyniku alpejskich ruchów górotwórczych ich paleozoiczny trzon został ponownie wydźwignięty tym razem jednak w formie tektonicznego zrębu. Erozja doprowadziła do niemal całkowitego usunięcia z jego powierzchni pokrywy osadów kredowych. Z ruchami tymi związana była mineralizacja hydrotermalna. Powstało wtedy wiele lokalnych złóż rud cynku, ołowiu i srebra intensywnie niegdyś eksploatowanych w rejonie Kielc i Chęcin.
Silne piętno na obecnym krajobrazie Gór Świętokrzyskich wywarł najmłodszy okres czwartorzędu. W czasie zlodowacenia krakowskiego,  a być może i środkowopolskiego, cały ten obszar pokrywał lądolód. Pozostawił on po sobie liczne złoża piasków i glin zwałowych. Wiejące w okresie zlodowaceń wiatry niosły duże ilości pyłu z którego miejscami utworzyły się grube osady lessów a w czasie interglacjałów płynące wody powierzchniowe żłobiły głębokie doliny rzeczne.

Lokalizacje: Chełmce, Gartałowice, Korzecko, Kostomłoty, Kowala, Miedziana Góra, Miedzianka, Gliniany, Rudki, Skały, Strawczynek, Szczukowskie Górki, Wiśniówka.

 

.

CHEŁMCE

            Na północnym krańcu wsi na górze Zachełmnie (324,4 metra n. p. m.) eksploatowano dawniej srebronośne rudy ołowiu a później również baryt.

Baryt

BaSO4

Limonit

Chełmce, Polska

1990.06.12/0082/D

 

.

GARTAŁOWICE

           Na wchód od wsi w niewielkich odkrywkach eksploatowano wychodnie gipsów miocenu.

         

Gips CaSO4 · 2H2O   Gartałowice, Polska wymiary: 364x229x163 mm
waga: pow. 5000 g
2008.11.22/648/0.00

 

.

GLINIANY

            Na od wsi Gliniany działa kamieniołom wapieni i margli dostarczający surowca wapiennego dla cementowni „Ożarów”.

 

Kalcyt CaCO3   Gliniany, Polska cem. „Ożarów” 2006.04.24/2694/D

 

Aragonit CaCO3   Gliniany, Polska cem. „Ożarów” 2006.04.24/2695/D

 

Chalcedon (odm. kwarcu) Kalcyt Gliniany, Polska cem. „Ożarów” 2006.04.24/2696/D

 

.

KORZECKO

 

    

Okaz obecnie nie prezentowany na ekspozycji.

Kalcyt żyłowy (odm. kalcytu pochodzenia hydrotermalnego)   Korzecko, Polska wymiary: 136x147x87 mm
waga: 2285,5 g
2008.11.22/647/0.00

 

.

KOSTOMŁOTY

 

Malachit

Cu2[(OH)2|CO3]

 

Kostomłoty, Polska kłm. Laskowa

1998.09.13/1416/2.00

 

    

Aragonit

CaCO3

 

Kostomłoty, Polska kłm. Laskowa

2005.07.03/2623/D

 

.

KOWALA

 

Kalcyt CaCO3   Kowala, Polska 1998.05.17/1277/0.00

 

Piryt FeS2   Kowala, Polska 1998.05.17/1279/2.30

 

.

MIEDZIANA GÓRA

 

Gips CaSO4 . 2H2O Malachit Miedziana Góra, Polska kop. „Zygmunt” 1991.06.01/0138/0.00

 

Okaz obecnie nie prezentowany na ekspozycji.

Chalkozyn

Cu2S

 

Miedziana Góra, Polska kop. „Zygmunt”

1999.03.20/1505/0.00

 

Okaz obecnie nie prezentowany na ekspozycji.

Limonit

(miesz. wodorotlenków Fe)

 

Miedziana Góra, Polska kop. „Zygmunt”

1999.03.20/1506/0.00

 

    

         

    

    

    

Malachit Cu2[(OH)2|CO3]   Miedziana Góra, Polska
kop. „Zygmunt”
wymiary: max 176x83x90mm
waga: 1032,5 g
2008.11.21./645/0.00/a-d

 

.

MIEDZIANKA

 

Malachit Cu2[(OH)2|CO3]   Miedzianka, Polska kop. „Zofia” 1984.08.10/0012/D

 

Azuryt

Cu2[OH|CO3]2

Malachit

Miedzianka, Polska kop. „Zofia”

1984.08.11/0013/D

 

Okaz wypożyczony do badań w Uniwersytecie Warszawskim.

Malachit

Cu2[(OH)2|CO3]

Azuryt

Miedzianka, Polska kop. „Zofia”

1988.10.09/0035/(0.60)

 

Kwarc β-SiO2 Kalcyt Miedzianka, Polska kop. „Zofia” 1989.08.14/0045/0.00

 

Okaz wypożyczony do badań w Uniwersytecie Warszawskim.

Kwarc

β-SiO2

Malachit, Kalcyt

Miedzianka, Polska kop. „Zofia”

1989.08.14/0046/0.00

 

Azuryt

Cu2[OH|CO3]2

Malachit

Miedzianka, Polska kop. „Zofia”

1989.09.09/0049/D

 

Okaz wypożyczony do badań w Uniwersytecie Warszawskim.

Tyrolit

Ca2Cu9[(OH)10|(AsO4)4] . 10H2O

 

Miedzianka, Polska kop. „Zofia”

1990.03.03/0066/1.50

 

Azuryt

Cu2[OH|CO3]2

Kalcyt

Miedzianka, Polska szt. „Zofia”

1990.03.16/0070/0.00

 

Malachit

Cu2[(OH)2|CO3]

Chalkozyn

Miedzianka, Polska kop. „Zofia”

1990.03.17/0073/0.00

 

Okaz wypożyczony do badań w Uniwersytecie Warszawskim.

Cerusyt

PbCO3

Malachit, Galena

Miedzianka, Polska kop. „Zofia”

1990.09.01/0086/0.00

 

Cerusyt

PbCO3

Galena

Miedzianka, Polska kłm. Ołowianka

1991.05.31/0137/0.00

 

Malachit

Cu2[(OH)2|CO3]

 

Miedzianka, Polska kop. „Zofia”

1991.06.01/0139/0.00

 

Chalkopiryt CuFeS2 Kalcyt Miedzianka, Polska kłm. „Gajasowa” 1992.06.11/0262/0.00

 

Malachit

Cu2[(OH)2|CO3]

 

Miedzianka, Polska kop. „Zofia”

1992.10.10/0325/0.00

 

Azuryt

Cu2[OH|CO3]2

 

Miedzianka, Polska szt. „Zofia”

1997.06.24/1034/0.00

 

Okaz wypożyczony do badań w Uniwersytecie Warszawskim.

Galena

PbS

Malachit, Olivenit

Miedzianka, Polska kop. „Zofia”

1999.02.13/1475/4.30

 

Tyrloit

Ca2Cu9[(OH)10|(AsO4)4] . 10H2O

 

Miedzianka, Polska kop. „Zofia”

1999.03.19/1501/6.25

 

Okaz wypożyczony do badań w Uniwersytecie Warszawskim.

Galena

PbS

Malachit

Miedzianka, Polska kop. „Zofia”

1999.03.19/1502/0.00

 

Okaz wypożyczony do badań w Uniwersytecie Warszawskim.

Austinit

CaZn[OH|AsO4]

Galena

Miedzianka, Polska kop. „Zofia”

1999.03.21/1509/0.00

 

Malachit

Cu2[(OH)2|CO3]

(na piaskowcu)

Miedzianka, Polska kop. „Zofia”

1999.03.21/1511/0.00

 

Okaz wypożyczony do badań w Uniwersytecie Warszawskim.

Galena

PbS

Cerusyt

Miedzianka, Polska kop. „Zofia”

1999.03.21/1513/0.00

 

Malachit

Cu2[(OH)2|CO3]

 

Miedzianka, Polska kop. „Zofia”

1999.03.21/1516/0.00

 

Okaz wypożyczony do badań w Uniwersytecie Warszawskim.

Malachit

Cu2[(OH)2|CO3]

Lubeckit?

Miedzianka, Polska kop. „Zofia”

1999.03.21/1518/0.00

 

Okaz obecnie nie prezentowany na ekspozycji.

Hematyt

α-Fe2O3

Azuryt, Kalcyt

Miedzianka, Polska kłm. „Gajasowa”

2005.11.05/2667/0.00

 

Covellin CuS Chalkozyn Miedzianka, Polska kłm. „Gajasowa” 2006.07.11/2705/0.00

 

Kalcyt CaCO3 Miedzianka, Polska kłm. „Gajasowa” 2006.07.11/2709/0.00

 

    

Okaz wypożyczony do badań w Uniwersytecie Warszawskim.

Olivenit Cu2[AsO4|OH]   Miedzianka, Polska
szt. „Zofia”
wymiary: 102x72x46 mm
waga:
2008.02.20/618/0.00

 

         

Okaz obecnie nie prezentowany na ekspozycji.

Kalcyt Ca[CO3]   Miedzianka, Polska
szyb „Austriacki II”
wymiary: 137x66x81mm
waga:564,5 g
2009.03.22/623/D
Dar Pana Arkadiusza Giemzy z Miedzianki

 

    

Malachit Cu2[(OH)2|CO3]   Miedzianka, Polska wymiary:
waga:
2011.07.06/000/0.00/a-b

 

.

RUDKI

 

Błyszcz żelaza

(odm. hematytu)

 

Rudki, Polska kop. „Staszic”

1990.08.31/0083/D

 

Śmietana hematytowa

(odm. hematytu)

 

Rudki, Polska kop. „Staszic”

1990.08.31/0085/D

 

.

SKAŁY

 

Dolomit

CaMg[CO3]2

 

Skały, Polska

1992.06.10/0260/0.00

 

.

STRAWCZYNEK

 

Baryt BaSO4   Strawczynek, Polska 1991.06.05/0143/0.00

 

Okaz obecnie nie prezentowany na ekspozycji.

Galena

PbS

Baryt

Strawczynek, Polska

1999.03.20/1503/0.00

 

.

SZCZUKOWSKIE GÓRKI

 

Galena

PbS

 

Szczukowskie Górki, Polska

1989.08.15/0047/0.00

 

Okaz obecnie nie prezentowany na ekspozycji.

Galena

PbS

(w piaskowcu)

Szczukowskie Górki, Polska

1989.08.15/0048/0.00

 

Malachit Cu2[(OH)2|CO3]   Szczukowskie Górki, Polska kłm. 2005.11.07/2669/D


    

Okaz obecnie nie prezentowany na ekspozycji.

Galena PbS Kalcyt Szczukowskie Górki, Polska wymiary: mm
waga: g
2012.03.20/000/0.00

 

    

Okaz obecnie nie prezentowany na ekspozycji.

Piromorfit Pb5[(PO4)3|Cl]   Szczukowskie Górki, Polska wymiary: mm
waga: g
2012.03.20/000/0.00

 

.

WIŚNIÓWKA

 

Waryscyt

Al[PO4] . 2H2O

 

Wiśniówka, Polska
kłm. „Wiśniówka Duża”

1997.05.31/1024/1.60

 

Waryscyt

Al[PO4] . 2H2O

 

Wiśniówka, Polska
kłm. „Wiśniówka Duża”

1997.11.16/1188/2.90

 

Wavellit

Al3[(OH)3|(PO4)2] . 5H2O

 

Wiśniówka, Polska
kłm. „Wiśniówka Duża”

1998.11.28/1449/5.70

 

Limonit

 

Kwarc

Wiśniówka, Polska
kłm. „Wiśniówka Duża”

2004.06.16/2518/0.00

 

Limonit

(miesz. wodorotlenków Fe)

Kwarc

Wiśniówka, Polska
kłm. „Wiśniówka Duża”

2004.06.16/2519/0.00

 

Limonit

(miesz. wodorotlenków Fe)

Kwarc

Wiśniówka, Polska
kłm. „Wiśniówka Duża”

2004.06.16/2519a/0.00

 

Kwarc

 

Limonit

Wiśniówka, Polska
kłm. „Wiśniówka Duża”

2004.06.16/2520/0.00

 

    

Wavellit

Al3[(OH)3|(PO4)2] . 5H2O

 

Wiśniówka, Polska
kłm. „Wiśniówka Duża”

2011.03.20/000/D
Dar Pana Arkadiusza Gi
emzy z Miedzianki

 

Jeżeli chcesz szybko przejść do nadrzędnych stron kliknij jeden z poniższych interaktywnych przycisków.

 

            UWAGA!!! Na czerwono oznaczono okazy które posiadają braki w opisach. Jeżeli możecie je uzupełnić lub jeżeli wykryjecie jakieś inne nie zauważone przeze mnie błędy proszę o informację. Za wszelkie konstruktywne uwagi z góry serdecznie dziękuję.

JESTEŚ    GOŚCIEM

W SUMIE OD ZAŁOŻENIA WITRYNY W 2005 ROKU ODWIEDZONO JĄ
JUŻ   RAZY