BLOK GÓR SOWICH

oraz strefa Niemczy

 

            Blok Gór Sowich dzieli się na dwie części: górską (Góry Sowie) i przedgórską (strefa tektoniczna Niemczy). Są one rozdzielone sudeckim uskokiem brzeżnym. W budowie Gór Sowich dominują prekambryjskie gnejsy i migmatyty którym towarzyszą granulity, amfibolity, wapienie krystaliczne oraz serpentynity i skały piroksenowo-amfibolowe.
            Gnejsy sowiogórskie powstały w górnym proterozoiku z przeobrażenia pod wpływem wysokiego ciśnienia i temperatury (metamorfizm) mułowców i szarogłazów. Niektóre ich partie pod wpływem dalszych przeobrażeń połączonych z częściowym przetopieniem skały przekształciły się w migmatyty.
W północnej części bloku sowiogórskiego spotyka się również gnejsy kordierytowe i gnejsy grafitowe, w części środkowej gnejsy sillimanitowe i powstałe z przetopienia starszych skał granity a w części południowej gnejsy dwułyszczykowe.
Gnejsy, migmatyty i skały ultrazasadowe poprzecinane są licznymi żyłami pegmatytów z turmalinami i berylami.
            Strefa tektoniczna Niemczy ma długość około 30 km i szerokość około 5 km. Budują ją różnego rodzaju proterozoiczne kwarcyty, skały krzemionkowe, łupki fyllitowe i gnejsy. Na pograniczu prekambru i paleozoiku w skały te wdarły się magmy ultrazasadowe z których powstały serpentynity budujące m. in. masyw Szklar (zobacz
masywy serpentynitowe).
Na przełomie karbonu i permu miała tu z kolei miejsce intruzja granitoidów zwanych sjenitami Niemczy.

            Na północnym krańcu Gór Sowich w masywie skał gnejsowych ciągnącym się między Świdnicą a Wałbrzychem występowały niewielkie złoża srebronośnych rud ołowiu. Roboty górnicze prowadzono na nich od XVI do połowy XVIII wieku. Nie były to jednak działania ciągłe. Terenem robót górniczych były okolice Modliszowa, Bystrzycy Górnej, Śląskiej Doliny, Zagórza Śląskiego i Dziećmorowie.
Mineralizacja kruszcowa koncentrowała się przeważnie w żyłach kwarcowych i barytowych. Miała postać nieregularnie rozmieszczonych gniazd wypełnionych głównie galeną i minerałami arsenu. Kruszce te zawierały przeważnie niewielką domieszkę srebra. Miejscami towarzyszyły im niewielkie ilości minerałów miedzi i cynku a wyjątkowo również niklu i uranu.

Lokalizacje: Bielawa, Bystrzyca Górna, Dziećmorowice, Kamionki, Kolce, Lubachów, Michałkowa, Pustków Wilczkiowski, Rzeczka, Skalice, Sokolec, Srebrna Góra, Śląska Dolina (obecnie część Zagórza Śląskiego).

 

.

BIELAWA

            Miasto i gmina miejska w województwie dolnośląskim, w powiecie dzierżoniowskim na Przedgórzu Sudeckim, u podnóża Gór Sowich. Rozciąga się na długości 12 km wzdłuż potoku Bielawica (niem. Biele), na wysokości 280-345 m n.p.m. W okolicy tej miejscowości prowadzono dawniej prace górnicze związane z eksploatacją niewielkiego złoża rud ołowiu. W 1861 roku na zboczach góry Błyszcz (niemieckie: Silber Koppe), nad potokiem Rassen-Brannen działała kopalnia „Anna Fund”. Złoże było udostępnione sztolnią.

Beryl   Minerały współwystępujące Bielawa wymiary: mm
waga: g
Numer 620

 

         

Okaz obecnie nie prezentowany na ekspozycji.

Almandyn

(Fe2+)3Al2[SiO4]3

 Schörl

Bielawa, Polska

2004.04.14/2468/0.00

 

.

BYSTRZYCA GÓRNA

            Około 700 metrów na południe od stacji kolejowej w Bystrzycy Górnej  w lesie na stoku Łysej Góry (329,0 metrów n. p. m.) po wschodniej stronie ścieżki znajduje się wyrobisko nieczynnego kamieniołomu. Przy wejściu do wyrobiska w jego północnej ścianie odsłaniały się perydotyty. Były to skały zwięzłe ciemnej, niemal czarnej barwie. W ich drobnoziarnistym tle skalnym tkwiły kilkumilimetrowej długości słupki enstatytu. Miały one doskonałą łupliwość wzdłuż ścian słupa. W skale zawarte były również kilkumilimetrowej średnicy ziarna różowego piropu.

Na przeciwległej ścianie wyrobiska znajdowała się strefa kontaktu perydotytów z granulitami. W ścianie występowały tu bloki czarnego perydotytu otoczone dwucentymetrowej grubości warstewkami złożonymi z igiełkowych antofyllitu (obecnie strefy antofyllitowe są już prawie całkowicie zniszczone).  Antofyllit miał barwę jasnozieloną do szarej. Jego warstewki były bardzo kruche i pocięte cienkimi żyłkami kalcytu. Przy wydobywaniu ze skały najczęściej się rozpadały. W leżącym niżej piargu można było natomiast znaleźć ich znacznie trwalsze okwarcowane fragmenty. Na kontakcie z perydotytem antofyllit był zastępowany czarnymi blaszkami biotytu.

Na wschodniej ścianie wyrobiska znajdowały się odsłonięcia granulitów. Były to skały drobnoziarniste o barwie szarej. Mają wyraźną budowę warstwową. Warstwy ciemne tworzą milimetrowej średnicy ziarna granatów i blaszki biotytu. Skały te dzielą się na charakterystyczne ostrokrawędziste bloczki.
W granulitach tkwią bochny eklogitów. Skały te mają barwę zielono-różową. W ich składzie dominują granaty i pirokseny. W jednym z bochnów znaleziono półcentymetrowej wielkości ziarno rubinu.

            W wysokiej skarpie u podnóża Łysej Góry (329,0 metrów n. p. m.) znajduje się duży gęsto zarośnięty kamieniołom serpentynitu (uwaga teren prywatny). Na południowej ścianie odsłaniały się średnioziarniste piroksenity. W składzie tych skał dominowały ułożone chaotycznie słupki zielonego piroksenu. Miejscami towarzyszyły im duże ziarna brązowo-czerwonego granatu.
Na ścianie zachodniej odsłaniały się serpentynity. W szczelinach tych skał występowały żyłki steatytu (zbita odmiana talku). Steatyt był tłusty w dotyku i bardzo miękki (dawał się zarysować palcem). Występują tu również pakiety włókien azbestu.

Opisany kamieniołom sąsiaduje przez południowo-zachodnią ścianę z małym łomem serpentynitu. Przy wejściu do łomu w jego północnej ścianie występował websteryt. Była to skała niemal czarna, z lekko brązowym odcieniem. Jest ona bardzo zwięzła (trudno ją rozbić młotkiem). Ma gruzełkowy przełam. W jej składzie dominują 1-1,5 milimetrowej długości słupkowe kryształki enstatytu. W pozostałych ścianach kamieniołomu odsłania się czarny serpentynit. Jego pigment stanowią drobne ziarenka magnetytu przez co skała jest wyraźnie magnetyczna. Serpentynit jest miejscami pocięty licznymi żyłkami azbestu chryzotylowego. Jego włókna są ułożone poprzecznie do przebiegu żyłek co nadaje żyłkom jedwabisty połysk.

            W północnej ścianie przekopu kolejowego pod wiaduktem drogowym znajduje się odsłonięcie hornblendytów.  Ma ono wysokość około 1,5 metra. Głównym składnikiem skały jest czarna, bardzo krucha hornblenda. Jej kryształy osiągają do 12 centymetrów długości i do 5 centymetrów szerokości. Tkwią wśród nich ziarniste skupienia jasno-zielonych do zielono-żółtych apatytów fluorowo-chlorowych.  Spotyka się tu również dobrze wykształcone zielone, przezroczyste słupki tego minerału. Wiek skały określono na około 1,3 miliarda lat.

            U podnóża Łysej Góry (329,0 metrów n. p. m.), na północnym krańcu wysokiej skarpy w miejscu gdzie zbliża się ona do torów kolejowych, przy bramie do gospodarstwa znajduje się odsłonięcie piribolitów. Jest to zwięzła, drobnoziarnista skała o barwie czarnej. W jej tle skalnym zbudowanym z piroksenów i amfiboli tkwią liczne ziarna ciemnoróżowego granatu. Maja one do 3 centymetrów średnicy.

         

Apatyt

Ca5[F|(PO4)3]

Hornblenda

Bystrzyca Górna, Polska

1997.09.22/1130/0.00

 

         

Azbest chryzotylowy

(odm. chryzotylu)

 

Bystrzyca Górna, Polska

1997.09.22/1134/0.00

 

Okaz obecnie nie prezentowany na ekspozycji.

Enstatyt

Mg2[Si2O6]

 

Bystrzyca Górna, Polska

1997.09.22/1135/0.00

 

Okaz obecnie nie prezentowany na ekspozycji.

Almandyn Fe3Al2[SiO4]3 (w piribolicie) Bystrzyca Dolna, Polska 2003.07.08/2395/0.00

 

.

DZIEĆMOROWICE

            Prace górnicze prowadzone w Dziećmorowicach nigdy nie miały większego znaczenia. W 1575 roku istniała tu kopalnia Johann Georg”. W 1576 roku znaleziono w niej bogate rudy srebra. Pozytywna ocena zasobów złoża oraz perspektywy kontynuowania robót górniczych zdecydowały prawdopodobnie o przyznaniu Dziećmorowicom wolności górniczej. Nie wiadomo kiedy i z jakiego powodu prace te zostały wstrzymane. Najprawdopodobniej jednak w ciągu całego XVII wieku nie były one kontynuowane.

            W 1711 roku w odległości około jednego kilometra na północny-zachód od Dziećmorowic uruchomiono kopalnię Gabe Gottes. Najprawdopodobniej prowadziła ona swoją działalność w wyrobiskach dawnej kopalni Johann Georg. Wiadomo że pracowała jeszcze w latach trzydziestych XVIII wieku.
W połowie XVIII wieku z powodu wojen śląskich wszystkie prace górnicze zostały tu przerwane ale już w 1764 roku wznowiono je w kopalni
Gabe Gottes. Zgłębiono tam wówczas około 80 metrowej głębokości szyb. Natrafiono przy tym na bogato okruszcowaną żyłę miąższości około 1 metra. Ponieważ w tym czasie w kopalni nie było zbyt dużego napływu wody, perspektywy przebiegu prac górniczych zapowiadały się pomyślnie. Niestety skała w której zalegała żyła kruszcowa, była zbyt zwarta i twarda, przez co roboty stały nierentowne. W 1782 roku po zmianie właściciela w kopalni Gabe Gottes” prowadzono prace mające na celu poprawę odwodnienia kopalni. Przekonano się jednak że rudy koncentrowały się w nieregularnych gniazdach a to nie rokowało nadziei na utrzymanie ciągłości eksploatacji. W związku z tym w 1785 roku wstrzymano wszystkie prace.

            W odległości około 500 metrów na wschód od Dziećmorowic była położona kopalnia „Kaiser Heinrich”. Działała w w latach trzydziestych XVIII wieku. Ponownie zainteresowano się nią w latach osiemdziesiątych XVIII wieku. Kopalnię przemianowano wtedy na Wilhelm Heinrich. W 1847 roku jej wyrobiska były jeszcze dostępne.

            W połowie XIX wieku na terenie Dziećmorowic wyznaczono pięć działek górniczych. Każda z nich miała być eksploatowana oddzielnie. Koncesje zezwalały ich właścicielom na wybieranie rud ołowiu, cynku, miedzi, srebra, kobaltu, i niklu oraz pirytów. W 1857 roku rozpoczęto udostępnianie znajdujących się na tych działkach dawnych wyrobisk górniczych. W 1862 roku połączono wszystkie działki w jedną całość, pod zarządem gwarectwa o nazwie Gutes Glück. Roboty te przyniosły jednak straty i w 1864 roku zostały wstrzymane. Eksploatowane w okolicy Dziećmorowic rudy, miały typowy charakter polimetaliczny.

            W budowie geologicznej rejonu złoża zasadniczy udział biorą gnejsy kompleksu Gór Sowich. Skały oraz charakteryzują się wysokim stopniem zmetamorfizowania. Na obszarze tym zaznaczyły się skomplikowane i wieloetapowe zjawiska tektoniczne. Wzdłuż linii brzeżnego uskoku sudeckiego występował system równoległych dyslokacji z którymi wiązał się system żył kwarcowo-barytowych i kwarcowo-kalcytowych z dość wyraźną mineralizacją kruszcową. Miały one  bieg NW-SE. Baryt tworzył również wtrącanie w skałach otaczających żyły. Tworzył tam tabliczkowe lub promieniste skupienia o barwie mleczno-białej.
W złożu wyróżniono kilka rodzajów żył:
- żyły kwarcowo-ankerytowe z syderytem. W ankerycie tkwił nikielin, chałkopiryt i smaltyn,
- żyły kwarcowo-kalcytowe z barytem i fluorytem. Były one bogato okruszcowane chalkozynem, pirytem i
srebronośną galeną. Napotkano w nich również niewielkie ilości sfalerytu i tetraedryt. Ten ostatni tworzył błyszczące kryształy o średnicy do 0,5 centymetra. Niekiedy były one pokryte bardzo cienkimi powłokami chalkopirytu. Tetraedrytowi towarzyszył freibergit (tennantyt zawierający 5-15% Ag) i niewielkie ilości stefanitu.
Osobne skupienia tworzył tu rammelsbergit. Występował on w postaci okrągławych gniazdek o średnicy do 1 centymetra. Były one wypełnione igiełkowymi kryształkami i równolegle biegnącymi włóknami tego minerału. Z rammelsbergitem współwystępował smaltyn i
chloantyt oraz chalkopiryt. W chloantycie tkwiły 1-2 milimetrowej średnicy wrostki nikielinu. Okruchy brekcji chloantytu II generacji spajał linneit. Miał on barwę białą, z wyraźnym czerwonym odcieniem.
 Poza tym w zyłach kwarcowo-kalcytowych wśród kruszców spotykano ziarna magnetytu i annabergitu.
- ciemne żyły kwarcowe z dość obfitym grafitem. Były one okruszcowane danaitem (arsenopiryt kobaltowy). Minerał ten tworzył krystaliczne skupienia. Były one pokryte skorupką erytrynu.
- żyły kwarcowo-barytowe. Baryt jako najmłodszy składnik występował w ich środku.
- żyły barytowo-kalcytowe,
- żyły barytowe.
Występujące w żyłach tu następstwo mineralne:
kalcyt - kwarc - kruszce, wiązano z roztworami z których wydzieliły się minerały pierwszej generacji. Miało to miejsce prawdopodobnie bezpośrednio po procesie serycytyzacji i chlorytyzacji, w początkowym stadium rozpoczynającego się w gnejsach, procesu karbonatyzacji.

             Pomiędzy Dziećmorowicami i Starym Julianowem, przez krótki okres czasu działała niewielka kopalnia rud uranu. Uruchomiono ją 1949 roku w wyrobiskach dawnej kopalni Gutes Glück. Złoże było udostępnione szybem i sztolnią a następnie rozpoznano do głębokości około 345 metrów. Wydobyte tu rudy zawierały w sumie 6211,5 kilograma czystego uranu.

            W rejonie złoża występuje kompleks gnejsów kordierytowych, biotytowych i  mikowych z wkładkami granulitów i amfibolitów. Mineralizacja związana była z przecinającymi gnejsy dwiema strefami tektonicznymi o biegu bieg NW-SE. Rudy uranu tworzyły żyłki i impregnacje w brekcji w wiszących bokach stref tektonicznych

            Strefa nr 1
Biegły w niej żyły kwarcowo-kalcytowe
długości 3-14 metrów i miąższości 0,1 - 0,3 metra. Były one okruszcowane głównie galeną oraz arsenopirytem, bizmutynem, sfalerytem, kobaltynem, chalkopirytem, nikielinem, tetraedrytem, markasytem i pirytem. Kruszcom towarzyszył magnetyt.
Minerały uranu reprezentowane przez
nasturan, autunit i torbernit koncentrowały się brekcji przy wiszącym boku strefy tektonicznej. Tworzyły tam żyłki i impregnacje w ciemno-brunatnym kalcycie żyłowym. Zawartość nasturanu w rudzie wzrastała z głębokością.

            Strefa nr 2
Biegły w niej żyły kwarcowo-barytowe i barytowe, okruszcowane głównie galeną i chalkopirytem
oraz bornitem, sfalerytem, covellinem i pirytem.

 

         

Okaz obecnie nie prezentowany na ekspozycji.

Uranofan (H3O2)Ca[UO2][SiO4]2 . 3H2O   Dziećmorowice, Polska 2004.07.05/2522/0.00

 

         

Okaz obecnie nie prezentowany na ekspozycji.

Arsenopiryt FeAsS Chalkopiryt, Piryt Dziećmorowice, Polska wymiary: mm
waga: g
2012.08.21/MP/000/0.00

 

         

Okaz obecnie nie prezentowany na ekspozycji.

Chalkopiryt CuFeS2 Minerały współwystępujące Dziećmorowice, Polska wymiary: mm
waga: g
2012.08.21/MP/000/0.00

 

         

Okaz obecnie nie prezentowany na ekspozycji.

Skutterudyt CoAs3-x Minerały współwystępujące Dziećmorowice, Polska wymiary: mm
waga: g
2012.08.21/MP/000/0.00

 

    

    

Okaz obecnie nie prezentowany na ekspozycji.

Uranofan Ca[(UO2)2][(SiO3OH)2] · 5H2O Kruszce Dziećmorowice, Polska wymiary: mm
waga: g
2012.08.21/MP/000/0.00

 

    

Okaz obecnie nie prezentowany na ekspozycji.

Uraninit UO2 Kruszce Dziećmorowice, Polska wymiary: mm
waga: g
2012.08.21/MP/000/0.00

 

    

Okaz obecnie nie prezentowany na ekspozycji.

Erytryn Co3[AsO4]2 · 8H2O Kruszce Dziećmorowice, Polska wymiary: mm
waga: g
2012.08.21/MP/000/0.00

 

    

Okaz obecnie nie prezentowany na ekspozycji.

Rammelsbergit NiAs2   Dziećmorowice, Polska wymiary: mm
waga: g
2012.08.21/MP/000/0.00

 

         

Okaz obecnie nie prezentowany na ekspozycji.

Ankeryt CaFe2+[CO3]2 Kruszce Dziećmorowice, Polska wymiary: mm
waga: g
2012.08.21/MP/000/0.00

 

Okaz obecnie nie prezentowany na ekspozycji.

Uraninit UO2   Dziećmorowice, Polska wymiary: mm
waga: g
2012.08.21/MP/000/0.00

 

    

Uraninit UO2   Nowy Julianów, Polska
kop. „Dziećmorowice”
Wymiary: 000x000x000 mm
Waga: 0000,0 g
2012.08.21/MP/0000/0.00

 

         

Hematyt Fe2O3   Nowy Julianów, Polska
kop. „Dziećmorowice”
Wymiary: 000x000x000 mm
Waga: 0000,0 g
2012.08.21/MP/0000/0.00

 

    

         

Ankeryt CaFe2+[CO3]2 Uraninit Nowy Julianów, Polska
kop. „Dziećmorowice”
Wymiary: 000x000x000 mm
Waga: 0000,0 g
2012.08.21/MP/0000/0.00/a-b

 

         

Skutterudyt CoAs3-x   Nowy Julianów, Polska
kop. „Dziećmorowice”
Wymiary: 000x000x000 mm
Waga: 0000,0 g
2012.08.21/MP/0000/0.00

 

    

Rammelsbergit NiAs2   Nowy Julianów, Polska
kop. „Dziećmorowice”
Wymiary: 000x000x000 mm
Waga: 0000,0 g
2012.08.21/MP/0000/0.00

 

    

         

    

Uraninit UO2   Nowy Julianów, Polska
kop. „Dziećmorowice”
Wymiary: 000x000x000 mm
Waga: 0000,0 g
2012.08.21/MP/0000/0.00

 

         

Uraninit UO2   Nowy Julianów, Polska
kop. „Dziećmorowice”
Wymiary: 000x000x000 mm
Waga: 0000,0 g
2012.08.21/MP/0000/0.00

 

    

         

Arsenopiryt FeAsS X Nowy Julianów, Polska
kop. „Dziećmorowice”
Wymiary: 000x000x000 mm
Waga: 0000,0 g
2012.08.21/MP/0000/0.00

 

    

    

Nikielin NiAs   Nowy Julianów, Polska
kop. „Dziećmorowice”
Wymiary: 000x000x000 mm
Waga: 0000,0 g
2016.06.16/MP/0000/0.00

 

    

    

Erytryn Co3[AsO4]2 · 8H2O   Nowy Julianów, Polska
kop. „Dziećmorowice”
Wymiary: 000x000x000 mm
Waga: 0000,0 g
2016.06.16/MP/0000/0.00

 

         

Uraninit UO2   Nowy Julianów, Polska
kop. „Dziećmorowice”
Wymiary: 000x000x000 mm
Waga: 0000,0 g
2016.06.16/MP/0000/0.00

 

.

KAMIONKI

            W 1884 roku w dawnych wyrobiskach górniczych położonych po południowej stronie wąwozu biegnącego u podnóża góry Kokotna Łąka (niemieckie Hahnwiese 602,7 metra n.p.m.) w odległości ok. 800 metrów na północ od kościoła filialnego we wsi Kamionki (obecnie dzielnica Pieszyc) znaleziono srebronośne rudy ołowiu. Ich analiza wykazała 63% ołowiu znaczną domieszkę srebra (do 13 gram w cetnarze). W związku z tym w 1889 roku uruchomiono tu kopalnię. Jej pole górnicze o powierzchni 2,2 kilometra kwadratowego zostało zatwierdzone dopiero w listopadzie 1893 roku. Początkowo kopalnia była udostępniona tylko ponownie udrożnionym dawnym szybem pochyłym. Eksploatację prowadzono systemem szparowym. Wybierano resztki rud pozostawione w starych zrobach (wydrążonych ręcznie przy użyciu pyrlików i żelazek) na dwóch najwyższych poziomach kopalni.  Założono również trzeci poziom na którym prowadzono roboty poszukiwawcze. Przy drążeniu wyrobisk stosowano tu materiały wybuchowe. W dniu 14 listopada 1893 roku Wyższy urząd Górniczy zatwierdził pole górnicze W 1894 roku rozpoczęto drążenie sztolni odwadniającej. Jej okno znajdowało się w wąwozie pobliskiego potoku. W 1896 roku przebito się nią do trzeciego poziomu kopalni. Wydobycie rudy wynoszące w tym roku 35 ton było najwyższe w całej historii kopalni. Później założono jeszcze czwarty poziom położony poniżej poziomu sztolni (obecnie jest on całkowicie zatopiony). Był on udostępniony 9,5 metrowej głębokości ślepym szybikiem. W 1898 roku wydobycie rudy wynosiło juz tylko 11 ton. W 1900 roku kopalnia została unieruchomiona. W sumie w latach 1889-1898 uzyskano tu 86 ton rud ołowiu.

            Zalegała tu żyła grubokrystalicznego barytu, wypełniająca tnącą gnejsy szczelinę tektoniczną. Baryt miał barwę białą lub kremową. Był silnie spękany a w szczelinach spękań pokryty rdzawymi nalotami limonitu. W barycie tkwiły masywne gniazda i liczne wpryśnięcia srebronośnej galeny. Współwystępowała ona ze sfalerytem.

Galena

PbS

 

Kamionki, Polska kop. „Augusta”

2002.06.11/2325/D

 

.

KOLCE

 

    

    

Muskowit

KAl2[(OH,F)2|AlSi3O10]

 

Kolce, Polska

1999.08.03/1622/0.00

 

.

LUBACHÓW

 

         

Antofyllit (Mg,Fe)7[OH|Si4O11]2   Lubachów, Polska 1994.06.04/0638/1.80

 

Eklogit Skała metamorficzna typu regionalnego, facji eklogitowej Lubachów, Polska
kłm. serpentynitu
Wymiary: 000x000x000 mm
Waga: 0000,0 g
2015.06.29/MP/0000/0.00

 

Eklogit Skała metamorficzna typu regionalnego, facji eklogitowej Lubachów, Polska
kłm. serpentynitu
Wymiary: 000x000x000 mm
Waga: 0000,0 g
2015.06.29/MP/0000/0.00

 

Rubin (odm. korundu) Pirop Lubachów, Polska
kłm. serpentynitu
Wymiary: 000x000x000 mm
Waga: 0000,0 g
2015.06.29/MP/0000/0.00

 

Rubin (odm. korundu) Pirop Lubachów, Polska
kłm. serpentynitu
Wymiary: 000x000x000 mm
Waga: 0000,0 g
2015.06.29/MP/0000/0.00

 

    

         

    

Rubin (odm. korundu) Pirop Lubachów, Polska
kłm. serpentynitu
Wymiary: 000x000x000 mm
Waga: 0000,0 g
2015.06.29/MP/0000/0.00

 

    

         

Rubin (odm. korundu) Pirop Lubachów, Polska
kłm. serpentynitu
Wymiary: 000x000x000 mm
Waga: 0000,0 g
2015.06.29/MP/0000/0.00

 

    

         

Rubin (odm. korundu) Pirop Lubachów, Polska
kłm. serpentynitu
Wymiary: 000x000x000 mm
Waga: 0000,0 g
2015.06.29/MP/0000/0.00

 

.

MICHAŁKOWA

 

    

Biotyt

K(Mg,Fe,Mn)3[(OH,F)2| AlSi3O10]

 

Michałkowa, Polska

2001.08.30/2246/0.00

 

         

         

         

         

         

Sarkopsyd (Fe2+,Mn2+,Ca)3[PO4]2   Michałkowa, Polska 2004.02.13/2454/5.00

 

    

Schörl

NaFe3Al6[(OH)1+3|(BO3)3|Si6O18]

 

Michałkowa, Polska

2004.04.13/2465/0.00

 

    

Okaz obecnie nie prezentowany na ekspozycji.

Kalcyt Ca Kalcyt Michałkowa, Polska wymiary: 64x46x33 mm
waga: 64 g
2008.06.23/621/0.00

 

Kwarc SiO2   Michałkowa, Polska wymiary: 99x91x51 mm
waga: 278 g
2008.12.07/666/0.00

 

.

PILAWA GÓRNA

            Kamieniołom gnejsu DSS.

Rubelit (odm. elbaitu)   Pilawa Górna, Polska
kłm. „DSS”
Wymiary: 000x000x000 mm
Waga: 0000,0 g
2018.10.27/MP/0000/(1.00)

 

    

Beryl Be3Al2[Si6O18] Schörl Pilawa Górna, Polska
kłm. „DSS”
Wymiary: 000x000x000 mm
Waga: 0000,0 g
2018.10.27/MP/0000/(1.00)

 

.

PUSTKÓW WILCZKOWSKI

 

    

Illit

(K,H3O)Al2[(OH)2|AlSi3O10]

 

Pustków Wilczkowski, Polska

1997.05.02/1005/0.00

 

    

              

         

Turkus

CuAl6[(OH)2|PO4]4 . 4H2O

 

Pustków Wilczkowski, Polska

2001.07.08/2209/0.00

 

.

RZECZKA

            W 1748 roku istniała tu kopalnia srebronośnych rud ołowiu „Gottes Glück”.

 

         

         

Schörl

NaFe3Al6[(OH)1+3|(BO3)3| Si6O18]

 

Rzeczka, Polska

1999.10.23/1667/0.00

 

    

Schörl

NaFe3Al6[(OH)1+3|(BO3)3|Si6O18]

 

Rzeczka, Polska

2002.08.31/2344/7.50

 

    

Okaz obecnie nie prezentowany na ekspozycji.

Schörl

NaFe3Al6[(OH)1+3|(BO3)3|Si6O18]

 

Rzeczka, Polska

2004.04.14/2468/0.00

 

.

SKALICE

 

         

Sillimanit Al2[O|SiO4]   Skalice, Polska wymiary: mm
waga: g
2013.10.12/MP/000a/D

 

.

SOKOLEC

            Prace górnicze prowadzono tu w Dolinie Srebrnej Wody wcinającej się na długości około 2 kilometrów w południowo-zachodnie zbocze Wielkiej Sowy (1015 metrów n.p.m.),. Na początku XVI wieku działała tu kopalnia „Segen Gottes”. Miała ona sztolnię i połączony z nią szyb. Nieco później wydrążono poniżej tej kopalni sztolnię „Kaiser Carl”. Nie wiadomo jaki był dalszy los tych prac. Musiały one jednak zostać przerwane. Na początku XVIII wieku kopalnie te były już nieczynne a ich wyrobiska niedostępne. Ponowny rozwój prac górniczych w tym rejonie nastąpił w pierwszej połowie XVIII wieku. Ponownie udostępniono wtedy sztolnię „Kaiser Carl”. Próbowano również wznowić prace górnicze w kopalni „Segen Gottes”. Początkowo nie potrafiono poradzić sobie z jej udostępnieniem. Po zmianie właściciela w ciągu jednego roku oczyszczono dawne wyrobiska i podjęto eksploatację rud. Obie kopalnie są wymieniane w dokumencie z 1748 roku. Prowadzone w nich prace nie trwały jednak długo. W 1812 roku kopalnia i sztolnia były już nieczynne.

            Występowały tu żyły barytowe z wpryśnięciami galeny.

Kwarc

SiO2

 

Rzeczka, Polska

2004.02.13/2451/1.00

 

Kwarc

SiO2

 

Rzeczka, Polska

2004.02.13/2451/1.00

 

    

Kwarc

SiO2

 

Sokolec, Polska

2004.07.04/2521/0.00

 

.

SREBRNA GÓRA

            U wschodniego wylotu Przełęczy Srebrnej oddzielającej masyw Gór Sowich od pasma Gór Bardzkich, leży dawne miasteczko Srebrna Góra. Było ono centralnym ośrodkiem górnictwa srebronośnych rud ołowiu w Górach Sowich. Prowadzone na tym obszarze prace górnicze były ściśle związane z hutnictwem w Złotym Stoku gdyż wytapiany ołów był niezbędny do odzyskiwania złota z tamtejszych rud (Srebrna Góra nigdy nie miała własnej huty).

            Złoża srebrnogórskie znano już w 1331 roku ale nie wiadomo czy były już eksploatowane. Sama osada została założona dopiero w 1370 roku przez gwarków ze Złotego Stoku i Miśni. Intensywnie rozwijające się prace górnicze zostały jednak gwałtownie przerwane przez wojny husyckie. Miasto zostało wtedy poważnie zniszczone. Nowe gwarectwo utworzono tu dopiero w 1454 roku. Kolejne powstało w już w 1459 roku.
Od początku XVI wieku w okolicy Srebrnej Góry prowadzono prace poszukiwawcze. Dopiero jednak w 1527 roku utworzono tam duże gwarectwo, które wznowiło roboty górnicze. Oprócz niego istniały również kopalnie prywatne należące m. in. do księcia Ziębickiego Karola. W 1523 roku posiadał on w Srebrnej Górze osiem działek górniczych a prowadzone na nich roboty górnicze rozwijały się pomyślnie. W 1529 roku znaleziono tam jeszcze bogatsze rudy. W 1530 roku książę zlecił budowę dużego kunstu który miał odwodnić jedną z jego kopalni.
Na lata 1536-1581 przypada okres największej świetności miasta. Rocznie wydobywano tu około 50 ton rudy z której w hutach Złotego Stoku uzyskiwano około 30 kilogramów srebra. Znaczną jego przerabiano potem do mennicy złotostockiej dlatego oprócz złotych dukatów biła ona również różnego rodzaju monety srebrne. Dzięki
intensywnie rozwijającym się pracom górniczym, w 1536 roku Srebrna Góra otrzymała prawa
wolnego miasta górniczego” a w 1540 roku herb..
Wybuch wojny trzydziestoletniej (1618--1648) doprowadził tutejsze górnictwo do upadku. W 1620 roku, w kopalniach srebnogórskich pracowało tylko sześciu górników. W niedługim czasie również i te roboty zarzucono. Od 1644 roku roboty górnicze ruszyły na nowo. Ponieważ jednak złoża były już w znacznym stopniu wyczerpane, prowadzono je tylko w małym zakresie. Po 1715 roku a następnie około 1730 roku próbowano tu w kilku miejscach wznowić prace górnicze ale bez większych rezultatów. Jednym z takich miejsc były stoki Wąwozu Srebrnogórskiego w masywie Góry Warownej
(686 metrów n.p.m.), w którym rozbudowało się miasteczko, W jego dolnej części znajdowany się sztolnie
Fursten, Josephs i Berggiocken, a w górnej Christiansgluck. Na początku I wojny śląskiej działała jeszcze tylko sztolnia Christiansgluck” ale w 1742 roku i w niej przerwano wszelkie prace. Prace górnicze prowadzono również w dolinie Chłopiny w masywie Góry Warownej i w Wąwozie Czarnego Węża jednak i one zakończyły się niepowodzeniem. W sumie w latach 1676-1740 w Srebrnej Górze uzyskano zaledwie 36 ton rudy, z której w hutach złotostockich odciągnięto 7,5 kilograma srebra.
W 1756 roku znowu czyniono próby wznowienia w Srebrnej Górze robót górniczych ale z braku pomyślnych perspektyw wkrótce zostały one wstrzymane. W trakcie lustracji przeprowadzonej w 1764 roku stwierdzono, że wszystkie sztolnie były już niedostępne.
W latach dwudziestych XIX wieku
roboty poszukiwawcze przeprowadzono w leśnym terenie położonym na południowy-wschód od miasta. Pozostała po nich między innymi około 20 metrowej długości sztolnia, wydrążona w stoku Góry Warownej, Jej wylot zakończony krótkim roznosem znajdował się nad brzegiem spływającego tam strumienia. Wzdłuż przedłużenia kierunku sztolni na powierzchni wzniesienia, znajdowały się cztery, rozmieszczone w równych odstępach, szybiki. Ostatni z nich leżał tuż przy biegnącej górą drodze, prowadzącej ze Srebrnej Góry do Nowej Wsi Kłodzkiej. Były to prawdopodobnie szybiki poszukiwawcze. Niewykluczone jednak że miały służyć jako świetliki wentylacyjne dla drążonej w ich kierunku sztolni. Niestety do rozwinięcia tych robót nie doszło.
W tym samym mniej więcej czasie napotkano na zachód od bramy górnej twierdzy srebrnogórskiej, przecinającą gnejsy szczelinę tektoniczną . Była ona wypełniona masą żelazistą, w której tkwiły gruzły kwarcu przerośniętego z joknstonitem (produkt rozkładu galeny, zawierający prawdopodobnie wolną siarkę). Ten drugi był pokryty nalotem anglezytu PbSO. Do eksploatacji tego miejsca jednak nie doszło.

            Górnictwo srebrnogórskie było typowym przykładem robót prowadzonych systemem krótkich sztolni. Przyczyna stosowania takiej techniki wydobywczej tkwiła przede wszystkim w korzystnym ukształtowaniu powierzchni terenów górniczych. Złoża znajdowały się w stromych sboczach wąwozów i dotarcie do nich stosunkowo krótkimi sztolniami, mimo nawet dużej zwięzłości skały, było dużo łatwiejsze niż głębienie szybów. Sztolnie zapewniały też dobre i nic nie kosztujące odwodnienie, a przy ich niewielkich długościach nie było konieczne głębienie szybików wentylacyjnych.

            Informacje dotyczące mineralizacji kruszcowej rejonu Srebrnej Góry są bardzo skąpe. Przedmiotem eksploatacji były tam prawdopodobnie żyły barytowe, przy czym obecność barytu gwarkowie traktowali jako wskaźnik przy poszukiwaniu rud. Z dawnych opisów wynika, że w gnejsach występowały tu dwa typy żył:
- żyły barytowo-kalcytowe zawierające skupienia (żyłki) galeny i śladowe ilości chalkopirytu,
- żyły kwarcowe które miały do 30 centymetrów grubości i zawierały żyłki srebro-nośnej galeny z domieszką  do 0,0328% Ag oraz ślady chalkopirytu i
tetraedrytu. Ten ostatni napotkano jednak tylko w żyle kwarcowej odsłaniającej się na północnym zboczu góry Ostróg. Z minerałów strefy wietrzenia wymieniano malachit, limonit i kaolinit.
W żyłach kruszcowych rejonu Srebrnej Góry występowało prawdopodobnie następujące następstwo minerałów: kalcyt
- kwarc - galena - chalkopiryt - sfaleryt - baryt.

 

Wąwóz Potoku Czarnego Węża

            W latach trzydziestych XVIII wieku, w Wąwozie Czarnego Węża, oddalonym o około 1 kilometr na NNW od Srebrnej Góry, podjęto prace górnicze w dwóch znajdujących się tam sztolniach: jednej długości około 350 m zwanej później Friedrichsstolle” i znacznie krótszej „Jacobsstolle”. Sztolnia „Jacobs odwadniała szyb wydobywczyJacob (stąd nazwa), który był jedynym wzmiankowanym szybem wydrążonym w rejonie Srebrnej Góry. Prace te trwały do 1740 roku.
W 1748 roku odkryto tu dwie nowe żyłach. Utworzone
wówczas gwarectwo ponownie udostępniło sztolnię
Jacobs.
W latach 1965~1966 w ramach prowadzonych przez Państwowy Instytut Geologiczny poszukiwań złóż barytu w Wąwozie Czarnego Węża przeprowadzono krótkotrwałe prace górnicze.

            Występowała tu szeroka strefa dyslokacyjna w której skały wykazywały mniej lub bardziej intensywne znamiona strzaskania i mylonityzacji.Miała ona grubość 1-1,5 metra. W strefie tej zalegały żyły pegmatytowe i żyła barytowo-kalcytowa-kwarcowa. Miały one bieg NW-SE (równoległy do brzeżnego uskoku sudeckiego).
Treść żyły barytowo-kalcytowo-kwarcowej stanowiła brekcja utworzona z okruchów gruboziarnistego kalcytu. Jej spoiwo stanowiły rodzaje żył:
- żyły barytowo-kalcytowe okruszcowane galeną oraz śladowymi ilościami chalkopirytu, sfalerytu i
pirytu
- żyły kwarcowe z galeną i śladowymi ilościami chalkopirytu i tetraedrytu.
Najintensywniejsze okruszcowanie występowało w brzeżnych częściach żyły w miejscach gdzie baryt kontaktował bezpośrednio z gnejsem i żyłą pegmatytu.
Prawdopodobnie, przedłużeniem tej żyły stanowiła stanowiła nigdy nie eksploatowana żyła kwarcowa odsłaniająca się na podwórku jednego z domów, w górnej części   Srebrnej Góry. Miała ona około 2,5 metra grubości i była okruszcowana nieznaczną ilością galeny.

Galena PbS Baryt Srebrna Góra, Polska
szt. „Warowna Góra”
Wymiary: 000x000x000 mm
Waga: 0000,0 g
2014.09.07/MP/0000/D
Dar Konrada Pytla z Wieliczki

 

Baryt Ba[SO4]   Srebrna Góra, Polska
szt. „Warowna Góra”
Wymiary: 000x000x000 mm
Waga: 0000,0 g
2014.09.07/MP/0000/0.00

 

Galena PbS   Srebrna Góra, Polska
kop. „Amalia
Wymiary: 000x000x000 mm
Waga: 0000,0 g
2018.10.06/MP/0000/0.00

 

Galena PbS   Srebrna Góra, Polska
kop. „Amalia
Wymiary: 000x000x000 mm
Waga: 0000,0 g
2018.10.06/MP/0000/0.00

 

Galena PbS Kwarc Srebrna Góra, Polska
kop. „Amalia
Wymiary: 000x000x000 mm
Waga: 0000,0 g
2018.10.26/MP/0000/0.00

 

    

              

Cerusyt Pb[CO3] Galena, Kwarc Srebrna Góra, Polska
kop. „Amalia
Wymiary: 000x000x000 mm
Waga: 0000,0 g
2018.10.26/MP/0000/0.00

 

    

         

    

Malachit Cu2[CO3|(OH)2]   Srebrna Góra, Polska
kop. „Amalia
Wymiary: 000x000x000 mm
Waga: 0000,0 g
2018.10.26/MP/0000/0.00

 

Chalkopiryt CuFeS2   Srebrna Góra, Polska
kop. „Amalia
Wymiary: 000x000x000 mm
Waga: 0000,0 g
2018.10.27/MP/0000/0.00

 

Kwarc SiO2   Srebrna Góra, Polska
kop. „Amalia
Wymiary: 000x000x000 mm
Waga: 0000,0 g
2018.10.27/MP/0000/0.00

 

.

ŚLĄSKA DOLINA

(obecnie część Zagórza Śląskiego)

            W 1548 roku gdy lokowano wieś Śląska Dolina (obecnie nie istnieje zlana wodami jeziora Bystrzyckiego) w okolicy prowadzono jakieś prace górnicze. W 1575 roku działało tu gwarectwo Sant Johannisstolle am Goldwasser. W 1781 roku w dawnych wyrobiskach założono nową kopalnię o nazwie „Fuchsglück. Niestety w 1806 roku prace przerwano z powodu całkowitego wyczerpania się zasobów rud. Kopalnia była udostępniona około 250 metrowej długości sztolnią odwadniającą wydrążoną w zboczu  góry Przygrodnej (480 metrów n.p.m.). Jej okno znajdowało w wąwozie strumienia wpadającego do Bystrzycy w odległości około 400 metrów od rzeki. Niedaleko okna sztolnia rozgałęziała się. Lewe wyrobisko wchodziło w zbocze góry Lipień (503 metry n.p,m.) a prawe (dawna sztolnia Johannis) szło w kierunku dawnych wyrobisk na zboczu góry  Przygrodnej. W pobliżu rozwidlenia sztolni znajdował się 40 metrowej głębokości szyb. Nieco dalej w odległości około 30 metrów od wylotu wąwozu znajdowały się dwa nieduże zwały. W odległości około 400 metrów na północny-wschód od tego miejsca na zboczach góry Lipień prowadzono poszukiwania nowych złóż. Wydrążono tam około 200 metrowej długości sztolnię od której poprowadzono system przekopów.
W 1930 roku uruchomiono tu kopalnię barytu. Była ona położona w odległości około 3 kilometrów na NE od Zagórza śląskiego przy linii kolejowej wiodącej do Bystrzycy Górnej. Wydobycie prowadzono w dwóch prawie równoległych do siebie podziemnych wyrobiskach (sztolniach?) Miały one po około 50 metrów długości.

            W bocznej dolinie, powyżej ujścia potoku Młynówka do Jeziora Bystrzyckiego, zachowamy się ślady dawnych robot górniczych. W 1548 roku prowadzono tam prace poszukiwawcze.

            Występująca tu żyła barytowo-kwarcowa o biegu NW-SE były zalegała w pobliżu przecinającej gnejsy żyły pegmatytowej. Ich treść stanowił głównie baryt. Miał postać grubokrystaliczną, często o pokroju tabliczkowym. Miał barwę białą. Był on okruszcowany galeną i sfalerytem. Wraz z nimi występował również piryt.

             W obrębie gnejsów występowała tu żyła barytowa o biegu NW-SE. Na poziomie sztolni górnej miała ona miąższość do 30 centymetrów a na poziomie sztolni dolnej już tylko do około 15 centymetrów. Głównym minerałem żyłowym był grubokrystaliczny baryt o barwie białej. Jego kryształy miały pokrój tabliczkowy. Współwystępował on z  kwarcem, kalcytem i fluorytem.
Żyła była okruszcowana srebronośną galeną. 
 srebronośną galeną, sfalerytem i chalkopirytem.
Tworzyła ona kryształy o średnicy do 1 centymetra. Często były one pokryte drobniutkimi kryształkami cerusytu i drobnymi, promienistymi wiązkami piromorfitu. Z Galena współwystępowała ze sfalerytem i chalkopirytem.

 

Biotyt

K(Mg,Fe,Mn)3[(OH,F)2 |AlSi3O10]

 

Śląska Dolina, Polska

1997.09.22/1137/0.00

 

Sfaleryt

α-ZnS

Chalkopiryt

Śląska Dolina, Polska

2002.08.28/2341/0.00

 

    

Okaz obecnie nie prezentowany na ekspozycji.

Galena PbS Śląska Dolina, Polska wymiary:
waga:
2008.07.08/000/0.00

 

    

Okaz obecnie nie prezentowany na ekspozycji.

Almandyn (Fe2+)3Al2[SiO4]3 Śląska Dolina, Polska wymiary: 185x82x46 mm
waga: 926 g
2008.12.07/667/0.00

 

         

         

Cordieryt Mg2[Al4Si5O18]   Śląska Dolina, Polska wymiary: mm
waga: g
2013.04.20/MP/002a/1.00

 

    

Cordieryt Mg2[Al4Si5O18]   Zagórze Śląskie, Polska
kłm. pegmatytu
Wymiary: 000x000x000 mm
Waga: 0000,0 g
2018.10.27/MP/0000/(1.00)

 

Jeżeli chcesz szybko przejść do nadrzędnej strony kliknij poniższy interaktywny przycisk.

 

            UWAGA!!! Na czerwono oznaczono okazy które posiadają braki w opisach. Jeżeli możecie je uzupełnić lub jeżeli wykryjecie jakieś inne nie zauważone przeze mnie błędy proszę o informację. Za wszelkie konstruktywne uwagi z góry serdecznie dziękuję.

JESTEŚ    GOŚCIEM

W SUMIE OD ZAŁOŻENIA WITRYNY W 2005 ROKU ODWIEDZONO JĄ
JUŻ   RAZY