MASYW GABROIDOWY ŚLĘŻY

oraz masyw serpentynitowy Gogołów-Jordanów

 

Masyw Ślęży zbudowany jest z gabra, granitów i amfibolitów. Od południa otacza go  masyw serpentynitowy Gogołów-Jordanów. Serpentynity tego masywu powstały w wyniku przeobrażenia pod wpływem roztworów hydrotermalnych ultrazasadowych skał magmowych typu perytotytów. Ze skałami tymi związane są niewielkie złoża magnezytu i chromitu oraz żyły nefrytu.

Lokalizacje: Nasławice, Tąpadła, Wirki.

 

.

NASŁAWICE

 

         

Okaz prezentowany w gablocie minerałów fluorescencyjnych.

Natrolit

Na2[Al2Si3O10] . 2H2O

Aragonit

Nasławice, Polska

1997.04.05/0963/3.35

 

Chryzotyl

Mg4[(OH)8|Si4O10]

 

Nasławice, Polska

1998.04.26/1271/5.70

 

Okaz obecnie nie prezentowany na ekspozycji.

Chalcedon

(odm. kwarcu)

Wad

Nasławice, Polska

1998.07.31/1345/0.00

 

Opal mszysty

(odm. opalu)

 

Nasławice, Polska

1998.07.31/1349/1.00

 

Opal mszysty

(odm. opalu)

 

Nasławice, Polska

1998.07.31/1350/1.00

 

Opal mszysty

(odm. opalu)

 

Nasławice, Polska

1998.07.31/1351/1.00

 

Aragonit

CaCO3

 

Nasławice, Polska

1999.03.19/1498/6.25

 

Chromit

FeCr2O4

 

Nasławice, Polska

2000.07.14/2000/7.50

 

.

TĄPADŁA

            W 1877 roku na N zboczu Czarnej Góry (niemieckie Schwarze Berg) napotkano roku bloki rudy chromitu, o masie około 500 kilogramów. Nieco później w tym samym miejscu znaleziono przy powierzchni soczewkę rud chromu o długości  22 metry i grubości około 7 metrów (gniazdo A). Jej eksploatację metodą odkrywkową podjęto jednak dopiero w 1890 roku. W 1893 po wyeksploatowaniu gniazda A i zatopieniu odkrywki prace górnicze przerwano. W latach 1916-1917 zgłębiono tu 22 metrowy szyb. Napotkano w nim gniazdo B. Wydrążono również sztolnię i poprowadzono z niej wyrobiska poszukiwawcze ale prace te nie przyniosły rezultatu. W 1937 roku podczas udrażniania dawnego szybu i oczyszczania odchodzących od niego wyrobisk ponownie udostępniono gniazdo B. Znaleziono również resztki gniazda C i odkryto nowe gniazdo D. W latach 1940-1944 w związku z potrzebami przemysłu zbrojeniowego III Rzeszy na złożu ponownie przeprowadzono prace poszukiwawcze i podjęto eksploatację. W 1940 roku zgłębiono nowy 26 metrowy szyb. Natrafiono w nim na gniazda D i E. Poprowadzone z tego szybu wyrobiska poszukiwawcze odkryły małe skupienia rudy zwane H1, H2 i H3 oraz gniazdo J. Otworami wiertniczymi wykonanymi z powierzchni zlokalizowano gniazdo K. Roboty poszukiwawcze prowadzono do końca 1944 roku ale nie wykryły one już innych gniazd rudnych. Rudę chromitową stosowano jako materiał ogniotrwały.
Główny poziom kopalni obiegł na wysokości + 408 metrów n.p.m. Znaleziono tam najwięcej gniazd rudnych. Ponadto kopalnia posiadała jeszcze dwa poziomy; głębszy + 373 metry n.p.m, i wyższy + 412 metrów n.p,m. który biegł tuz pod powierzchnią ziemi. Poziomy te udostępnione były dwoma sztolniami i szybem wydobywczym.
W latach 1890-1892 wyeksploatowano gniazda A - F uzyskując:
- z gniazda A - około 1200 ton rudy chromitowej,
- z gniazda B - około 40 ton rudy chromitowej,
- z gniazda C - około 100 ton rudy chromitowej,
- z gniazda D - około 10 ton rudy chromitowej,
- z gniazda E - około 20 ton rudy chromitowej,
- z gniazda F - około 5 ton rudy chromitowej.
W latach 1940-1943 wyeksploatowano gniazda G - K uzyskując:
- z gniazda G - około 1800 ton rudy chromitowej,
- z gniazda H1+H2+H3 łącznie około 120 ton
rudy chromitowej,
- z gniazda J - około 120 ton rudy chromitowej,
- z gniazda K - około 85 ton rudy chromitowej
Łącznie ze złoża wydobyto więc około 3600 ton rudy chromitowej.
W 1946 roku prowadzono tu próbną eksploatację wybierając pozostawione resztki rud. W latach 1952-1954 oczyszczono większość wyrobisk ale znaleziono jedynie puste przestrzenie pozostałe po wybraniu gniazd chromitu. Były one wtórnie podsadzone serpentynitem. Komory te występowały głownie na poziomie + 408 metrów n.p.m. Część z nich napotkano również na poziomie + 412 metrów n.p.m.
W poszukiwaniu nowych gniazd z dawnych chodników zgłębiono również kilka nowych ślepych szybików a następnie poprowadzono z nich poziome wyrobiska biegnące poniżej dawnych komór poeksploatacyjnych. Prace te nie przyniosły jednak pozytywnych rezultatów.

            Złoże występuje w obrębie intruzji skał zasadowych. Związane jest z wkładką przeobrażonych dunitów i dunitów diallagowych. Miała ona około 700 metrów długości i 30-150 metrów szerokości. Robotami górniczymi prześledzono ją do głębokości 56 metrów. Na zewnątrz wkładki dunity przechodziły stopniowo w perydotyty diallagowe. Na SE przejście to jest zaburzone przez żyły kwaśnych skał magmowych i gniazda rudne. W rejonie złoża wydzielić można trzy typy skał:
- pierwotne skały magmowe,
- skały wtórne,
- skały żyłowe.
Wśród pierwotnych skał magmowych wyróżniono perydotyty diallagowe, dunity i dunity diallagowe. W wyniku oddziaływania roztworów hydrotermalnych uwolnionych w trakcie tworzenia się intruzji skały te zostały w różnym stopniu zserpentynizowane. Obecnie zalicza się do nich te skały w których zachowało się jeszcze powyżej 50% pierwotnych składników.
Perydotyty diallagowe składały się z oliwinu, diallagu i występującego podrzędnie chromitu. Są one w różnym stopniu przeobrażone (skał zupełnie świerzych nie znaleziono). Chromit zwykle był tu najmłodszym minerałem. Jego kryształy które wykrystalizowały jako pierwsze spotyka się wyjątkowo. Są one zaokrąglone w wyniku częściowego rozpuszczenia.
Dunity w stanie niezmienionym składały się z oliwinu któremu w podrzędnych ilościach towarzyszył diallag i chromit.
Dunity diallagowe były skałami pośrednimi pomiędzy dunitani i perydotytami. W stanie niezmienionym składały się oliwinu któremu w ilości 5-10% towarzyszył diallag.

Pomiędzy wymienionymi wyżej skałami obserwowano wzajemne przejścia. Pod wpływem towarzyszących intruzji roztworów hydrotermalnych zostały one częściowo zamienione w serpentynity.
Intruzja skał ultrazasadowych kontaktowała z młodszą intruzją granitu. Pochodzącej z tej ostatniej roztwory hydrotermalne spowodowały listwenityzację, otalkowanie i schlorytyzowanie skał ultrazasadowych oraz powstanie tnących je żył kwarcowych, kwarcowo-skaleniowych i dajek granitów.
Skały ultrazasadowe w których przemianie uległo powyżej 50% składników uważa się za wtórne. Są one reprezentowane przez serpentynity zwyczajne, serpentynity diallagowe, serpentynity talkowe, listwenity i antygorytyty diallagowe. Serpentynity zwyczajne postały z przeobrażenia perydotytu diallagowego. Skały te składały się głównie z antygorytu któremu w podrzędnych ilościach towarzyszył brenneryt. Serpentynity w których zawartość brennerytu przekraczała 10%(maksymalnie do 50%) nazywano serpentynitami węglanowymi. Powstały przede wszystkim z przeobrażenia dunitu i dunitu dialagowego. W sąsiedztwie skał kwaśnych przechodziły w listwenity. Ogniwo pośrednie stanowiły serpentynity talkowe.
Antygorytyty listwenitowe były z kolei ogniwem pośrednim pomiędzy wszystkimi poprzednio wymienionymi skałami.  Składały się z antygorytu, talku i brennerytu.
W obrębie skał serpentynitowych wyróżniono zasadniczo trzy odmiany:
1. Serpentynity nieznacznie zwietrzałe, Były one skałą ciemną, prawie czarną, miejscami zabarwioną na ciemno-zielono, dobrze wykrystalizowaną i zwięzłą. Główną masę tej skały stanowił antygoryt. Wykrystalizował on w postaci blaszek i pręcików ułożonych najczęściej bezładnie lub wachlarzowo. Rzadko natomiast występowały pojedyncze ziarna bastytu. Oprócz minerałów z grupy serpentyna, w podrzędnych ilościach, trafiały się drobno-ziarniste węglany. Przetykały one skałę w postaci pojedynczych kryształów lub tworzyły w niej większe skupienia. Obserwowano także drobne żyłki kalcytu.
Z minerałów pierwotnych najczęściej występował oliwin. Rzadziej spotykano pirokseny i amfibole. Kryształy tych minerałów, pod wpływem procesu serpentynizacji, ulegały zanikowi. Zachowały się więc w postaci szczątkowej.
Tylko wyjątkowo ich większe nagromadzenia napotkano w skale serpentynitowej odsłaniającej się w odległości około 110 i 320 metrów na wschód od wylotu sztolni nr 2. Licznie trafiały się także ziarna magnetytu i chromitu.
2. Serpentynity znacznie silniej zwietrzałe. Były one skałą zielono-szarą, z licznymi rdzawymi lub rdzawo-szarymi plamami. Główną masę tej skały również stanowił antygoryt. Wykrystalizował on w postaci drobnych blaszek lub igiełek ułożonych bezładnie lub wachlarzowato. Towarzyszyły mu włókniste skupienia chryzotylu. Występowały one w żyłkach. Węglany tworzyły skupienia afanitowe lub drobno-krystaliczne. Minerały pierwotne występowały w znacznie mniejszych ilościach. Były najczęściej bezładnie rozrzucone w masie skalnej. Czarne, nieprzeświecające, drobne ziarna chromitu i magnetytu były natomiast czasami ułożone paciorkowo.
3. Serpentynity silnie przeobrażone. Największe przeobrażenie skał serpentynitowych obserwowano w pobliżu przecinających je żył kwarcowo-skaleniowych i lamprofirów. Wykazywały one znaczny stopień złupkowacenia. Były one skałą barwy jasno-zielonej do srebrzystej, czasami ciemno-zieloną z rdzawymi smugami. Miejscami głównym składnikiem tej odmiany serpentynitu był serycyt. Tworzył on drobne, zbite skupienia, stanowiące niekiedy podstawową masę tła skalnego. Były one poprzecinane siatką żyłek węglanowych. W serycycie tkwiły pojedyncze niewielkie blaszki antygorytu lub ich większe skupienia. Miejscami zserycytyzowany serpentynit zawierał liczne, drobne, dobrze wykształcone kryształki ferrochromitu lub magnetytu. Układały się one zwykle w równoległe szeregi. Ponadto skała ta zawierała dość liczne blaszki chlorytu i talku. W największych ilościach koncentrowały się one w pobliżu kontaktu serpentynitów z kwaśnymi żyłami. Prawie zawsze występowała tam kora talkowo-gliniasta o miąższości od kilku do kilkudziesięciu centymetrów. Była ona złożona z drobnoziarnistego talku, przetkanego zwykle blaszkami chlorytów. W pobliżu tego utworu koncentrowały się nagromadzenia ankerytu i breunnerytu, stanowiące niekiedy do 50% objętości skały.
W zwietrzelinie serpentynitowej napotkano ziarna złota rodzimego Au o średnicy 0,5-1milinietra. Były one bardzo nieregularne lecz nie wykazywały śladów obtoczenia. Występowały w formie grudek z licznymi odgałęzieniami lub pręcików o ostrych brzegach. Na powierzchni ziaren obserwowano liczne zagłębienia i kawerny.

Intruzja została pocięta licznymi uskokami. Wyróżniono tu trzy typy spękań.
Typ pierwszy, zapewne najstarszy, został wykorzystany przez żyły kwarcowo-skaleniowe i lamprofirowe, do wdarcia się w serpentynity. Spękania te miały ogólny kierunek N-S.
Typ drugi pojawiał się znacznie częściej. Był zapewne młodszy od poprzedniego. Stanowiły go drobne szczeliny, o szerokości 5-10 centymetrów, wypełnione wtórnie węglanami i minerałami z grupy chlorytu.
Typ trzeci pojawiał się bardzo często w serpentynitach ale był obserwowany także w obrębie żył kwarcowo-skaleniowych i lamprofirowych. Tworzyły go szczeliny nie wypełnione żadnym materiałem żyłowym. Serpentynit na kontakcie z tymi szczelinami, wykazywał tylko nieznaczny stopień schlorytyzowania. Były one zatem młodsze od skał żyłowych, natomiast genetycznie związane z drugim typem spękań
W złożu dominowały spękania o kierunku NW-SE lub NE-SW. W niemałym stopniu zaznaczały się tam również inne ich rodzaje. Były one zapewne starsze.

Ze strefami uskokowymi zwłaszcza w pobliżu gniazd rudy chromitowej, związane były liczne utwory żyłowe. Wyróżniono wśród nich:
- żyły aplitów sodowych
- żyły pegmatytowe,
- żyły lamprofirowe,
- żyły kalcytowe,
- żyły magnezytowe.

            Żyły aplitowe najczęściej spotykanymi utworami żyłowymi. Miały około 1,5-2,5 metrów grubości i białą barwę z rdzawymi nalotami, ułożonymi wzdłuż płaszczyzn przecinających je spękań. Żyły te wykazywały dużą jednorodność. Składały się głównie z albitu. Na obrzeżach grubszych części żył tworzył on mikrokrystaliczne strefy. Podrzędnie występował kwarc i skaolinizowane skalenie (ortoklaz i plagioklazy). Bywały one niekiedy wypierane przez albit. Koncentrował się on w centralnych częściach żył. Tworzył subtelne przerosty z tymi minerałami a niekiedy nawet pseudomorfozy po nich. Kwarc spotykano w ilościach podrzędnych. Tworzył on mozaikę złożoną z zazębiających się, bezpostaciowych, czasem drobnych ziarenek. Zawierały one liczne wrostki cieczy, gazów oraz tlenków żelaza. W większych ziarnach kwarcu tkwiły pojedyncze ziarna, niekiedy o zarysach kryształów lub większe skupienie różowych granatów. Rzadziej spotykano w nich wrostki chlorytu o cechach ripidolitu. Ponadto w żyłach kwarcowo-skaleniowych, w ilościach śladowych występował chromit, tytanit i apatyt. Obserwowano w nich również skupienia współwystępującego z klinozoizytem drobnoziamistego kalcytu. Żyły te były okruszcowane pirytem.
Przy brzegu żyły te zmieniały nieco swój skład mineralny przechodząc w aplity kwarcowe. Koncentrowały się tam łuski biotytu, flogopitu i muskowitu, słupkowe skupienia jasnozielonego spodumenu oraz całkowicie bezbarwne, bezpostaciowe lub blaszkowe skorupy wermikulitu. Obserwowano tam także kryształy Na-hornblendy o cechach crossytu (riebeckit) oraz tremolit.
Na zewnątrz żył aplitowych występowała skała muskowitowo-talkowa. Miała ona szarą barwę. Często zawierała również ubogi w Fe biotyt i wermikulit.

            Żyły pegmatytowe były utworami mieszanymi. Jedna z nich miała grubości do 3 metrów. Składała się z albitu z domieszką kwarcu. W stropowej części przechodziła w ciemnoszarą skałę (kersantyt sodowy) zawierającą szliry skaleniowe i diopsydowe oraz ubogi w Fe biotyt.
Na kontakcie żył pegmatytowych z serpentynitami występowały łupki talkowe oraz skupienia łyszczyków i listwenitu.

            Żyły lamprofirowe w wyrobiskach górniczych pojawiały się zwykle  z dala od żył kwarcowo-skaleniowych. Niekiedy jednak zalegały w ich pobliżu tworząc utwory mieszane. Miały one 0,5 -1 metra grubości, Były to skały ciemno-szare lub szaro-zielone, kruche. Składały się głównie z biotytu i skaolinizowanych skaleni. Biotyt tworzył szliry lub był równomiernie rozproszony w masie żyły. W skałach tych często pojawiały się również chloryty a rzadko amfibole z grupy tremolitu. Sporadycznie występował epidot zwyczajny i niewielkie ilości klinozoizytu, a w ilościach śladowych również tytanit. Jedną z takich żył odsłonięte na 6,5 metrze wyrobiska nr 14. Była to skała drobno-krystaliczna, barwy szaro-zielonej, przy czym tło skalne miało barwę białą. Wyróżniono w nim serycyt i chloryt.

            Żyły aplitowo-lamprofirowe zawierały głównie albit. Tworzył on grubokrystaliczne masy w ich jasnych partiach, Składały się one przeważnie z licznych kryształów albitu szachownicowego, o średnicach 2-5 a miejscami nawet do 12 milimetrów. Pomiędzy jego ziarnami tkwiły skupienia jadeitu o średnicy 0,2-0,5 milimetra. Były one utworzone z ułożonych równolegle bądź częściowo równolegle a częściowo promieniście, wiązek kryształów tego minerału. Szczeliny międzyziarnowe wypełniał także marialit. Sporadycznie spotykano również apatyt i tytanit.
W brzeżnych częściach, żył aplitowo-lamprofirowych występowała skała o barwie ciemniejszej, zawierająca obfite ilości bezbarwnego flogopitu. Współwystępował z nim allanit. Tworzył on bezbarwne ziarna. Tkwiły w nich wrostki cyrkonu. Główną masę żyły tworzył jednak klinozoizyt, Stanowił on niekiedy 80-85% objętości skały. Współwystępowały z nim okrągławe ziarna, bezbarwnego epidotu. W znacznych ilościach występował tam również wermikulit. Tworzył on łuseczkowe skupienia. Między jego łuseczkami wydzielał się minerał będący prawdopodobnie breugnatellitem. W skałach tych obserwowano również drobne wiązki diopsydu, biotyt, muskowit, kalcyt i tremolit.

            Żyły lamprofirowe pod względem mineralogicznym wykazywały duże zróżnicowanie. W pewnych partiach tych żył stwierdzono obecność smug diopsydu. Skała ta była więc kersantytem sodowym. Zawierała ponadto krótkie słupki hornblendy (miały one jakby skorodowane końce), łuseczki iddingsytu, biotyt, albit oraz śladowe ilości tytanitu. Na brzegach tkwiącego w tej skale szkliwa obserwowano cieniutkie obwódki, utworzone z drobno-włóknistego natrolitu.

Znaczne ilość żył kwarcowo-skaleniowych i lamprofirowych oraz liczne spękania, świadczą o dużym zaangażowaniu tektonicznym na obszarze złoża. Skały żyłowe wywołały w serpentynitach zmiany kontaktowe, nieraz o znacznym zasięgu. Zaznaczały się one schlorytyzowaniem i zserycytyzowaniem tych skał. Ponadto żyły lamprofirowe i kwarcowo-skaleniowe, wdarciem się w masyw serpentynitowy, spowodowały tektoniczne przemieszczenie się gniazd chromitowych. W przypadku gniazda G nastąpiło nawet jego przecięcie i przesunięcie. Na znaczny wpływ tektoniki wskazywało również nieregularne rozmieszczenie gniazd chromitowych (utrudniające znacznie ich poszukiwanie) oraz występowanie w ich pobliżu niewielkich, bochenkowatych skupień chromitu. Ich obecność stwierdzono między innymi w pobliżu komór, udostępnionych wyrobiskiem nr 14. Tkwiły tam w silnie rozłożonych, serpentynitach. Były poprzecinane drobnymi żyłkami chlorytowymi i węglanowymi. Skupienia te prawdopodobnie w trakcie ruchów tektonicznych, zostały oderwane od dużych gniazd. Na ich brzegu nie obserwowano jednak większej intensywności spękań. Przypuszczalnie skupienia skały chromitowej związane były z jakąś starszą linią uskokową. Linię tą później dzięki istniejącym na niej rozluźnieniom, wykorzystały kwaśne żyły do wdarcia się w masyw serpentynitowy. Prawdopodobnie więc, gniazda chromitów koncentrowały się w tych partiach masywu serpentynitowego, gdzie żyły te pojawiały się w większej ilości.

            Rudy chromitowe zawierały średnio około 26% Cr2O3. Zalegały w obrębie dunitów koncentrując się głownie w odległości około 5-15 metrów od ich SE obrzeżenia. Bezpośrednie otoczenie gniazd stanowiły serpentynity węglanowe. Skały te zawierały breunneryt (odmiana ankerytu) i chloryty. Rzadziej występował antygoryt, talk, flogopit i wermikulit. Chloryty i breunneryt występowały również w obrębie gniazd rudnych. Spotykano również rutyl, magnezyt i dolomit. Tworzyły one żyłki grubości 1-2 milimetrów. W otoczeniu skał żyłowych i gniazd rudnych często występowała także odmiana chlorytu zwana grochowitem. Perydotyty występujące w pobliżu gniazd rudnych zawierały do 5% Cr. Niegdzie natomiast nie spotkano perydotytu czy dunitu występującego w ich wnętrzu.
Rudy chromitowe występowały w postaci gniazdowych skupień. Skupienia te były najczęściej wrzecionowato wydłużone. Dwa największe gniazda rudne oznaczone literami A i G miały odpowiednio 21 i 24 metrów długości. Biegły w kierunku NE-SW, z upadem na SE (zbliżony bieg miało również gniazdo C). Pozostałe gniazda miały wymiary 2-4x4-8x8-12 metrów i różnorodny bieg oraz upad. Ich kontakt z otaczającymi skałami był ostry a granice nieregularne. Nad gniazdem G napotkano nawet jakby oderwane od niego bryły rudy. W bezpośrednim sąsiedztwie gniazd rudnych zalegały żyły kwaśnych skał magmowych  (aplity i pegmatyty). Przypuszczalnie obcinały one Na NE i SW gniazdo G. W tym wypadku gniazdo to tworzyło by pierwotnie z leżącym dalej na SW gniazdem A jedną całość.
Ruda chromitowa tworzyła trzy odmiany: masywną, groniastą i ospową.

            Ruda masywna (najbogatsza, zawierająca do 40% Cr2O3) była grubokrystaliczną skałą, o barwie czarno-brązowej. Miała nierówny przełam i metaliczny połysk. Stanowił ją chromit magnezowy z dużą domieszką chromitu glinowego. Ich kryształy miały zwykle średnicę 1-3 milimetrów. Większe ziarna przekraczające 10 milimetrów średnicy były ciemnobrązowe. Miały nieco tłusty połysk, przełam nierówny do muszlowego oraz liczne rysy na powierzchni. Ich wewnętrzne części przeświecały żółto-brązowo, natomiast na brzegach oraz wzdłuż szczelin spękań, obserwowano w nich cieniutką (0,05-0,1 milimetra) nieprzeświecającą strefę o barwie czarnej. Spękania w kryształach chromitu dzieliły je na fragmenty o średnicy 0,5-2 milimetrów. Były wypełnione magnetytem.
W rudzie masywnej poszczególne kryształy chromitu oddzielała od siebie masa serpentynitowo-chlorytowo-węglanowa. Tworzyła ona między nimi sieć żyłek o grubości 0,1-1 milimetra. Niekiedy żyłki te przecinały również kryształy chromitu.

            Ruda groniasta (zawierająca około 20% Cr2O3) składała się z odosobnionych, zwykle zaokrąglonych, często wydłużonych skupień chromitu o miąższości do 5 milimetrów tkwiących  w  szaro-zielonej masie ankerytowo-chlorytowo-brennerytowej. Często miały one ułożenie kierunkowe (smugowe) odpowiadające przypuszczalnie kierunkowi ułożenia gniazda rudy. Składały się z mieszaniny chromitu glinowego i chromopikotytu. Przeważał tu chromit nieprzezroczysty a przezroczysty występował w ilości nie przekraczającej 5%.

            Ruda ospowa (zawierająca do 20% Cr2O3) składała się z drobnych, do 1 milimetra średnicy, ciemnych kryształów chromitu glinowego, bezładnie rozsianych w szaro-zielonej masie ankerytowo-brennerytowo-chlorytowej. W masie tej rozproszone były również blaszki flogopitu i talku oraz ziarna wenaikulitu. Niekiedy spotykano tu także większe ziarna chromitu które podobnie jak w rudzie masywnej mogły być na zewnątrz ciemne i nieprzezroczyste a wewnątrz brązowe i przeświecające.

Wymienione odmiany rudy chromitowej były nieregularnie rozmieszczone w obrębie gniazd i w towarzyszących im bochenkowych skupieniach. Tworzyły one między sobą stopniowe aczkolwiek nieraz bardzo szybkie przejścia. Brunatno przeświecający chromit, w wyniku uwodnienia przechodził w czarny, nieprzezroczysty ferrichromit. Ten z kolei ulegał przekształceniu w magnetyt. W wyniku przeobrażeń Al i Mg przechodziły do otaczającego ziarno serpentynu. Natomiast jego brzeżne części wzbogacały się w Fe. Po zakończeniu procesu, w miejscu chromitu pozostawał szary magnetyt zawierający podłużne płytki martytu, Różnił się on od magnetytu pierwotnego różowym odcieniem. Nierzadko ziarna szarego magnetytu zawierały wewnątrz relikty chromitu. Szczeliny spękań wypełniał w nim magnetyt pierwotny. Na granicy magnetytu szarego i chromitu występowały mikroskopijne ziarna hercynitu. Otaczający ziarna serpentyn ulegał w tym czasie przeobrażeniu w grochowit (odmiana chlorytu) i kämmereryt. Ten ostatni tworzył w druzowych rozszerzeniach szczelin spękań rudy chromitowej, szczotki kryształów. Miały one barwę ciemno-fioletową do jasnozielonej. W tym drugim przypadku były przezroczyste lub przeświecające. Charakteryzowały się połyskiem perłowym a w kryształach jaśniejszych wyraźnie opałowym. Kryształy kämmererytu miały przeważnie postać mniej lub bardziej grubych tabliczek o długości 5-6 milimetrów i grubości 1-2 milimetra. Współwystępowały z kwarcem i klinochlorem. Ponadto w szczelinach rudy napotkano powłoki o cechach garnierytu lub schuchardytu. Miały one 0,1-0,2 milimetra grubości.
Proces ten obserwowano również w skałach otaczających. Ziarna chromitu były tam bardzo rozproszone, drobnoziarniste i najczęściej nieprzeświecające. Przypominały tam magnetyt. Magnetyt tworzył mikroskopijnych rozmiarów, ośmiościenne kryształy, nierzadko skoncentrowane w większych skupieniach.
W serpentynitach otaczających złoże chromitu, napotkano gniazda kruszców o średnicy dc 2 centymetrów. Tworzyły je głównie piryt i pirotyn z którymi współwystępowały chalkopiryt, chalkozyn i kowelin. W gniazdach tych piryt tworzył błonki na wcześniej powstałych kruszcach.

Stopniowe przejścia od perydotytów diallagowych poprzez dunity diallagowe  do dunitów z gniazdami chromitu dowodzi że złoże powstało na drodze rozdzielenia grawitacyjnego w czasie krystalizacji magm ultrazasadowych. Obecność chlorytu i magnezytu w formie żyłek i wydzieleń w tle skalnym zarówno w rudach jak i w ich pobliżu oraz serpentynitów węglanowych w otulinie gniazd rudnych wskazuje że złoże poddane było procesowi autohydratacji. Z kolei kierunkowe ułożenie ziaren chromitu w rudzie, duża nieregularność występowania rud w gniazdach, bezładne ułożenie gniazd rudnych i ich zaleganie w pobliżu SE krańca strefy dunitowej, gdzie przejście tych skał w perydotyty odbiega od ogólnie obserwowanej prawidłowości i jest zaburzone przez pojawienie się żył kwaśnych skał magmowych, wskazywało że znaczny wpływ obecną formę złoża miały zjawiska tektoniczne.

W odległości około 300 metrów od leśniczówki w starym łomie odsłaniała się zalegająca wśród serpentynitów, słabo zserpentynizowana skała oliwinowa. Główną jej masę stanowił oliwin Minerał ten występował w postaci ziaren. W ziarna oliwinu wnikały skupienia bezbarwnych, promieniście ułożonych słupków tremolitu. W skale tej dość licznie występowały również ziarna diallagu.
Skała oliwinowa była przecięta żyłą diopsydowo-wermikulitowo-klinozoizytowo-kalcytową (sacharyt) o grubości około 5 centymetrów. Jej głównym składnikiem był diopsyd. Tworzył on okrągławe ziarna o średnicy do 0,5 milimetra. Ponadto występowały tam wezuwian, klinozoizyt, kalcyt oraz drobnoziarniste skupienia plagioklazu. W pobliżu tej żyły biegła żyła hornblendy o cechach zbliżonych do cech tremolitu. Jej splątane pręcikowate kryształy tworzyły skałę będącą odpowiednikiem nefrytu. W żyle tej występował również chloryt przypominający pennin. Ponadto skała oliwinowa pocięta była licznymi jasnymi smugami o szerokości od jednego do kilku centymetrów. Składały się one z kalcytu, talku i augitu diopsydowego. Jasne żyłki złożone głównie z kalcytu zawierały skupienia kruszców wielkości grochu.
Pirotyn tworzył w nich wydzielenia utworzone ze stykających się najczęściej ze sobą ziaren o średnicy 0,1-0,2 milimetra. Szczeliny spękań w tych ziarnach wypełniał markasyt.
Chalkopiryt w różnym stopniu wypierał pirotyn. Miejscami wrastał zatokowo w jego skupienia pozostawiając tylko relikty tego minerału. Chalkopiryt zawierał liczne wydzielenia kubanitu z wrostkami walleriitu, oraz rzadkie wrostki brawoitu.
Na kontakcie pirotynu z chalkopirytem tkwiły okrągławe ziarna sfalerytu oraz pentlandyt niekiedy z wrostkami brawoitu.
Skupienia kruszców przerośnięte były płaskimi, rzadziej okrągławymi ziarnami magnetytu. W niektórych przypadkach magnetyt obrastał gniazda kruszców lub tworzył w nich subtelną siatkę. Towarzyszył mu limonit i wydłużone grudki chromitu. W jego otoczeniu spotykano niekiedy chloryt podobny do grochowitu. Powstał on w procesie przeobrażenia chromitu. Skupienia kruszców często pocięte były również jasnymi żyłkami hornblendy. Były one utworzone przez roje słupkowych tego minerału. Często przebiegały poprzez ziarna pirotynu i chalkopirytu. Ponadto w żyłach tych spotykano słupki rutylu. Miały one do 4 milimetrów długości i do 1 milimetra grubości. Były żywo błyszczące o barwie krwisto-czerwonej, przeświecające lub przezroczyste. Tkwiły na ogół bezpośrednio w chromicie niekiedy jednak spotykano je również w skorupach kämmererytu.
W jednym miejscu skałę oliwinową przecinała cienka, biała żyła, w której napotkano molibdenit MoSp.
W całym łomie, w masie skalnej, występowały liczne, rozproszone, drobne ziarna magnetytu szarego o średnicy do 0,5 milimetra, które wraz z chalkopirytem tworzyły formy okrągławe, zgięte i atolowe. Towarzyszyły im kubanit i pirotyn. W jednym miejscu obserwowano ziarna chromitu w których spękania wypełniał magnetyt z wpryśnięciami chalkopirytu.

 W zwietrzelinie serpentynitów tworzących masyw Ślęży występowały drobne ziarna złota rodzimego o wielkości 0,5-1 milimetra. Miały one różne zabarwienie od jasnożółtego do miedzianozłotego. Prawdopodobnie było ono spowodowane domieszką miedzi i innych metali. Tworzyły one nieregularne grudki z licznymi odgałęzieniami, gąbczaste skupienia i pręciki. Miały one ostre krawędzie. Na ich powierzchni często występowały zagłębienia i kawerny które zachowały kształt wypełniających je pierwotnie minerałów płonnych. Niekiedy resztki tych minerałów tkwiły jeszcze wewnątrz kawern. Ich analiza wykazała że ziarna złota zostały wypreparowane z serpentynitów w procesie wietrzenia. Zalegały one in situ lub zostały przetransportowane tylko na stosunkowo niewielką odległość.
Wydzielenia złota powstały prawdopodobnie w wyniku uruchomienia jego domieszek podczas przeobrażania się oliwinów zawartych w perydotytach i dunitach pod wpływem roztworów hydrotermalnych. Możliwe jest jednak że źródłem złota były same roztwory hydrotermalne.

Chromit

FeCr2O4

 

Radunia, Polska kop. „Tąpadła”

2004.07.05/2530/0.00

 

Okaz obecnie nie prezentowany na ekspozycji.

Chromit

FeCr2O4

 

Radunia, Polska kop. „Tąpadła”

2004.07.05/2530a/0.00

 

Okaz obecnie nie prezentowany na ekspozycji.

Chromit

FeCr2O4

 

Radunia, Polska kop. „Tąpadła”

2004.07.05/2531/0.00

 

Lizardyt

Mg6[(OH)8|Si4O10]

 

Radunia, Polska kop. „Tąpadła”

2004.07.05/2532/0.00

 

         

Chryzotyl Mg3[Si2O5|(OH)4]   Radunia, Polska kop. „Tąpadła” wymiary: 129x85x54 mm
waga: 515,5 g
2009.08.23/663/0.00

 

.

WIRY

 

Magnezyt mszysty

(odm. magnezytu)

 

Wiry, Polska kop. „Wiry”

1998.07.31/1354/0.00

 

Okaz obecnie nie prezentowany na ekspozycji.

Stevensyt

Mg2,88Mn0,02Fe0,02[(OH)2|Si4O10] . X0,66(H2O)4

 

Wiry, Polska kop. „Wiry”

1998.07.31/1356/0.00

 

Wermikulit

(Mg,Fe3+,Al)3[(OH)2 |Al1,3Si2,7O10] . Mg0,30(H2O)4

 Flogopit

Wiry, Polska kop. „Wiry”

1998.07.31/1358/0.00

 

Magnezyt mszysty

(odm. magnezytu)

 

Wiry, Polska kop. „Wiry”

1999.11.28/1793/3.25

 

Okaz obecnie nie prezentowany na ekspozycji.

Magnezyt

MgCO3

 

Wiry, Polska kop. „Wiry”

2000.06.25/1988/0.00

 

Okaz obecnie nie prezentowany na ekspozycji.

Magnezyt różowy

(odm. magnezytu)

 

Wiry, Polska kop. „Wiry”

2000.06.25/1989/0.00

 

Chalcedon

(odm. kwarcu)

 

Wiry, Polska kop. „Wiry”

2003.07.08/2396/0.00

 

Chryzopraz

(odm. chalcedonu)

 

Wiry, Polska kop. „Wiry”

2004.07.05/2526/0.00

 

Thulit

(zoisyt manganowy)

Talk

Wiry, Polska kop. „Wiry”

2004.07.05/2529/0.00

 

    

Chryzopraz

(odm. chalcedonu)

 

Wiry, Polska
kop. „Wiry”

2007.11.16/596/87.50

    

Talk

 

 

Wiry, Polska
kop. „Wiry”

2010.06.12/000/0.00

    

Magnezyt

MgCO3

 Sard

Wiry, Polska
kop. „Wiry”

2010.06.12/000/0.00

 

Jeżeli chcesz szybko przejść do nadrzędnej strony kliknij poniższy interaktywny przycisk.

 

            UWAGA!!! Na czerwono oznaczono okazy które posiadają braki w opisach. Jeżeli możecie je uzupełnić lub jeżeli wykryjecie jakieś inne nie zauważone przeze mnie błędy proszę o informację. Za wszelkie konstruktywne uwagi z góry serdecznie dziękuję.

JESTEŚ    GOŚCIEM

W SUMIE OD ZAŁOŻENIA WITRYNY W 2005 ROKU ODWIEDZONO JĄ
JUŻ   RAZY