MASYW GRANITOIDOWY STRZELINA

i jego metamorficzna osłona

 

            Granitoidy strzelińskie utworzyły się z magmy która w czasie waryscyjskich ruchów górotwórczych w karbonie górnym wdarła się pomiędzy sfałdowane utwory proterozoiczne i paleozoiczne  oraz dewońskie. W granitoidach tych występują gniazda i żyły pegmatytowe  oraz żyły hydrotermalne z ciekawą chociaż nie tak bogatą jak w okolicy Strzegomia mineralizacją.
Osłonę masywu granitoidowego Strzelina stanowią dwie serie skalne: starsza proterozoicza i staropaleozoiczna (gnejsy strzelińskie oraz młodsza dewońska (warstwy z Jegłowej). Do serii starszej zalicza się gnejsy, amfibolity, łupki łyszczykowe, wapienie krystaliczne i skały wapienno-krzemianowe (skarny). W skład serii młodszej wchodzą łupki kwarcytowe, łupki serycytowe i kwarcyty. Pomiędzy ławicami łupków kwarcytowych oraz w pionowych szczelinach ich podzielności ciosowej zalegają soczewy i warstwy kaolinu z kryształem górskim.

Lokalizacje: Jegłowa.

 

.

JEGŁOWA

            W okolicy wsi już we wczesnym średniowieczu wydobywano łupki kwarcytowe. Były one cenionym surowcem dekoracyjnym stosowanym w budownictwie oraz materiałem szlifierskim wykorzystywanym w pracowniach jubilerskich. Od połowy XVII do końca XVIII wieku prowadzono tu również intensywne poszukiwania kryształu górskiego.

W 1854 roku na południe od wsi założono kamieniołom łupków kwarcytowych. Było to jedyne tego typu złoże w Europie. Odsłonięto je w czterech odkrywkach o nazwach K-1, K-2, K-3 i K-4.. Ponieważ łupki kwarcytowe okazały się dobrym materiałem ogniotrwałym zaczęto z nich wyrabiać kształtki używane jako wykładzina pieców hutniczych do wytopu metali kolorowych. Odpadki i drobny urobek po zmieleniu służyły do wyrobu zapraw ogniotrwałych. Był to jedyny tego rodzaju zakład w Europie. W 1951 roku po prawie stu latach eksploatacji zaprzestano wydobycia w wyrobisku K-1. Jego dolna część wraz ze znajdującą się tam sztolnią uległa zatopieniu na wysokość około 12 metrów. Później z surowca wydobywanego w kopalni produkowano mielony łupek który stosowano do produkcji zapraw dla wymurówek w piecach hutniczych. Towarzyszący łupkom kaolin był wykorzystywany na potrzeby przemysłu ceramicznego.

           Złoże łupków kwarcytowych zalega wśród gnejsów i łupków łyszczykowych stanowiących metamorficzną okrywę granitoidów strzelińskich.
Łupki kwarcytowe - były skałą drobnoziarnistą barwy białej do szarej. Tworzył ławice o miąższości 1,5-20 metrów. Ma dobrą łupliwość (uderzona młotkiem rozpada się na prostopadłościenne płytki). Składały się głownie z kwarcu  któremu w podrzędnych ilościach towarzyszył serycyt i skaolinizowane skalenie.

            Łupki kwarcowo-serycytowe - zy nacisku wydawały one charakterystyczny chrzęst.
Na powierzchniach spękań łupków często spotykano igły czarnego schörlu. Szczególnie dobrze widoczne były one po zmoczeniu skały. Osiągały do 1 centymetra długości i do 0,5 centymetra szerokości. Niekiedy były one ułożone promieniście tworząc tzw. słońca turmalinowe. W latach pięćdziesiątych XX wieku odkryto tu żyłę kwarcowo-turmalinową o grubości do 1,5 metra w której turmalin (dravit) stanowił aż 25% jej masy.
            Kwarcyty - tworzyły miejscami ławice wśród łupków. Składały się one prawie wyłącznie z ziaren kwarcu. Miały barwę szarą, kremową, jasnoniebieską lub czerwoną. Miejscami zawierają smugi lub pojedyncze blaszki hematytu. Miejscami (na północnej ścianie wyrobiska K-4 graniczącej z wyrobiskiem K-2) występowały tu również grube ławice kwarcytów plamistych o barwie szarej lub czarnej wywołanej domieszką grafitu.
            Łupki serycytowe - Miały barwę białą lub kremową często z zielonym odcieniem i jedwabisty połysk na powierzchni. Zawierały liczne kawerny pozostałe po wyługowanych ziarnach granatów i pirytu.
            Kaoliny - tworzyły trzy rodzaje skupień:
- soczewy i warstwy o grubości do 2 metrów. Zalegały one równolegle do powierzchni ławic łupków,
- gniazda i kieszenie w obrębie warstw łupków,
- wypełnienia pionowych szczelin podzielności (ciosowych) łupków.

Największe nagromadzenia kaolinów obserwowano w zachodniej części wyrobiska K-4. Ze skałami tymi wiązało się występowanie kryształów górskich. W masie kaolinowej tkwiły ich pojedyncze kryształy, zrosty kryształów lub szczotki. Te ostatnie osiągały do 1 metra długości i do 0,5 metra szerokości. Ich podłoże stanowił łupek kwarcytowy. Niestety tworzące je kryształy były najczęściej połamane lub strzaskane w wyniku ruchów tektonicznych jakie zachodziły już po ich wykrystalizowaniu. Często miały zabarwienie mlecznobiałe i były nieprzezroczyste.

Kryształy górskie były najczęściej bardzo czyste (bezbarwne i przezroczyste). Pojedyncze kryształy osiągały długość od kilku milimetrów do kilkunastu centymetrów. Niekiedy były idealnie bezbarwne i przezroczyste oraz obustronnie zakończone piramidkami. Na ścianach piramid można było zaobserwować ułożone współśrodkowo delikatne trójkątne figury (tzw. ściany wicynalne). Powstawały one w wyniku spiralnego wzrostu kryształów. Ściany słupa były gęsto, poprzecznie prążkowane (linie wzrostu kryształu powstałe w miejscach przecięcia ścian słupa ze ścianami piramidy). Niektóre kryształy miały na ścianach również charakterystyczne grube progi. Świadczyły one o stosunkowo długich przerwach w procesie wzrostu kryształu. Większość kryształów ma na powierzchni ścian wżery (figury trawienia). We wnętrzu mogą one zawierać pęcherzyki wody lub gazu oraz wrostki kryształów anatazu, mik, ematytu, kaolinitu a niekiedy również  granatów i turmalinów.
Anataz - tworzył kryształy w formie płaskich piramid o kwadratowej podstawie lub ziarenka o barwie jasnobrązowej do brązowej i bardzo silnym diamentowym połysku. Miały one do 1 milimetra średnicy.

Na południowej ścianie wyrobiska K-1 znajdowała się żyła kaolinu przecinająca kwarcyt na całej długości ściany. Występowały w nim liczne kryształy górskie.

W wyrobisku K-3 (obecnie częściowo zatopione) występowały liczne żyły śnieżnobiałej glinki kaolinowej (pakiety mieszane kaolinit smektyt) zawierającej kryształy górskie i anataz.

Kwarc

β-SiO2

 

Jegłowa, Polska

1990.03.04/0069/6.80

 

Kwarc

β-SiO2

 

Jegłowa, Polska

1993.07.11/0518/2.70

 

Kwarc

β-SiO2

 

Jegłowa, Polska

1997.10.12/1149/3.10

 

Kryształ górski

(odm. kwarcu)

 

Jegłowa, Polska

1998.04.04/1248/2.85

 

Kwarc

β-SiO2

 

Jegłowa, Polska

1998.04.04/1249/8.60

 

Kryształ górski

(odm. kwarcu)

 

Jegłowa, Polska

1999.08.05/1627/1.00

 

Kryształ górski

(odm. kwarcu)

 

Jegłowa, Polska

1999.08.05/1628/1.00

 

Kryształ górski

(odm. kwarcu)

 

Jegłowa, Polska

1999.08.05/1629/1.00

 

Kryształ górski

(odm. kwarcu)

 

Jegłowa, Polska

2003.09.15/16/dep
Depozyt Pani Ewy Borzęckiej z Warszawy

 

    

    

    

Kwarc

β-SiO2

 

Jegłowa, Polska

2011.05.28/615/75.00

 

Jeżeli chcesz szybko przejść do nadrzędnej strony kliknij poniższy interaktywny przycisk.

 

            UWAGA!!! Na czerwono oznaczono okazy które posiadają braki w opisach. Jeżeli możecie je uzupełnić lub jeżeli wykryjecie jakieś inne nie zauważone przeze mnie błędy proszę o informację. Za wszelkie konstruktywne uwagi z góry serdecznie dziękuję.

JESTEŚ    GOŚCIEM

W SUMIE OD ZAŁOŻENIA WITRYNY W 2005 ROKU ODWIEDZONO JĄ
JUŻ   RAZY