WAŁ ŚRODKOWOPOLSKI

oraz niecka szczecińska, niecka mogileńska i niecka nidziańska

 

            Wał środkowopolski wraz z monokliną przedsudecką jest obszarem platformowym. Obszar platformy składa się z  trzech zasadniczych pięter: prekambryjskiego podłoża krystalicznego, sfałdowanych kaledońsk-hercyńskich utworów paleozoicznych oraz grubej cechsztyńsko-mezozoiczno-kenozoicznej pokrywy platformowej zbudowanej stanowiącej kompleks skał osadowych osiągających na wale środkowopolskim miąższość do 7000 m.  Osady te zostały zaburzone w czasie pokredowych ruchów orogenicznych.
W pokrywie osadowej największe znaczenie mają cechsztyńskie serie solnonośne. Mimo jednak iż są one rozpowszechnione na znacznym obszarze Polski bliżej powierzchni poza monokliną przedsudecką występują tylko na Kujawach (Inowrocław, Wapno, Kłodawa) gdzie tworzą wysady solne.
Ze skałami węglanowymi triasu z otoczenia niecki śląsko-krakowskiej związane są złoża rud cynkowo-ołowiowych  od dawna eksploatowane w rejonie Bytomia, Chrzanowa, Olkusza i Zawiercia i powstałe z nich w wyniku wietrzenia koncentracje limonitu i rud manganu zalegające w kotłach krasowych w rejonie Bibieli i Siewierza. Osady triasu są tu również źródłem wielu surowców skalnych, a zwłaszcza dolomitów, wapieni i margli.
Na obszarze jury krakowsko-wieluńskiej, w obrzeżeniu Gór Świętokrzyskich oraz na Kujawach i Pomorzu w osadach jury (dogger i lias) występują rudy żelaza. Osady liasu zawierają ponadto złoża glin ceramicznych i ogniotrwałych. Występujące na tym obszarze osady malmu są z kolei źródłem wapieni. Odsłaniające się miejscami na powierzchni utwory kredowe dostarczają surowców węglanowych. Zawierają one również rudy żelaza (wczesna kreda) oraz występujące w w rejonie Radom-Annopol fosforyty (cenoman-alb).
Z osadami jury i triasu związane są również źródła wód mineralnych typu chlorkowego (Ciechocinek, Połczyn) i wody żelaziste (Nałęczów).
W osadach neogenu lądowego środkowej Polski występują liczne złoża mioceńskiego węgla brunatnego (Bełchatów, Konin, Turek) oraz plioceńskich iłów ceramicznych.
Utwory lodowcowe, są źródłem surowców ceramicznych i kruszywa naturalnego.

Lokalizacje: Annopol, Bełchatów, Bukowno, Chodzież, Częstochowa, Golce, Inowrocław, Jaroszowiec, Kłodawa, Lipie Śląskie, Olkusz, Pomorzany, Trzebinia.

 

.

ANNOPOL

Okaz obecnie nie prezentowany na ekspozycji.

Kalcyt CaCO3   Annopol, Polska wymiary:
waga:
2013.07.13/MP/0934/2.50

 

.

BEŁCHATÓW

            Bełchatów – miasto i gmina w województwie łódzkim, siedziba powiatu bełchatowskiego. W 1975 roku zapadła decyzja Rządu o rozpoczęciu w okolicy budowy tej miejscowości Zespołu Górniczo–Energetycznego „Bełchatów”. Budowa nowoczesnej kopalni i elektrowni wymagała połączenia kolejowego z cały systemem gospodarczym kraju. W tym też celu wybudowano połączenie kolejowe Piotrków Trybunalski – Bełchatów –Rogowiec – Biłgoraj. Zostało ono oddane do użytku w grudniu 1977 roku.  W dniu 19 listopada 1980 roku wydobyto pierwszą tonę węgla w odkrywce „Bełchatów”.
W 1996 roku Ministerstwo Przemysłu wydało decyzję o budowie odkrywki
Szczerców i Elektrowni "Bełchatów II".

            Złoże ma około 40 kilometrów długości i 1,5-2 kilometrów szerokości. W jego obrębie wyróżniono trzy pola górnicze: „Szczerców”, „Bełchatów” i „Kamieńsk”. Przemysłowe znaczenie maja jednak tylko dwa pierwsze z nich. Eksploatowane są głównie węgle energetyczne ale w niektórych częściach złoża spotyka się również węgle brykietowe i wytlewne.

            Złoże jest typowym złożem tektonicznym. Zalega w rowie tektonicznym ciągnącym się w kierunku W-E od Rześni na zachodzie do Gorzkowic na wschodzie. Jego wypełnienie stanowią osady neogenu o miąższości ponad 400 metrów są one przykryte kilkudziesiącio-metrowej  miąższości osadami czwartorzędu. W spągu złoża zalegają odwapnione i zsylifikowane wapienie i margle mezozoiku oraz gliny zwietrzelinowe paleogenu.  Formację węglonośna dzieli się na trzy części. Od dołu są to:
- część dolną (podwęglową) tworzą warstwy rawickie składające się z piasków kwarcowych lokalnie przechodzących w żwiry oraz iłów i mułowców, niekiedy z wkładkami utworów jeziornych reprezentowanych przez margle z nieregularnymi soczewami węgla brunatnego,
- część środkową (węglową) tworzą należące do miocenu środkowego warstwy ścinawskie przechodzące w górze w warstwy pawłowickie utworzone przez jednolity pokład węgla o miąższości 50-60 metrów z przerostami osadów piaszczysto-ilastych. W części przyuskokowej rozszczepia się on na wyklinowujące się wiązki.
Występują tu pokłady węgli brunatnychmiocenu środkowego zaliczane do II ścinawskiej grupy pokładów. Są to węgle ziemiste, ziemisto-ksylitowe, ksylitowo-ziemiste i ksylity. Miejscami zawierają one znaczne ilości muszelek małży i ślimaków lub ich okruchów oraz domieszki pyłu wapiennego.
- część górną (nadwęglową) tworzą warstwy adamowskie, środkowopolskie i poznańskie dolne składające się z osadów piaszczystych, ilastych i mułkowych z licznymi soczewami węgla brunatnego. W dolnej części tego kompleksu znajdują się wkładki margli jeziornych, gyti, iłów i piasków wapnistych z fauną słodkowodną. Łączna miąższość tego kompleksu dochodzi do 95 metrów. Wyżej zalegają niezgodnie warstwy poznańskie górne utworzone przez iły pliocenu.
W złożu wyróżniono cztery grupy pokładów węgla brunatnego. Znaczenie górnicze mają tu tylko pokłady grupy II (warstwy ścinawskie).
W okolicy Dębiny osady te są przecięte cechsztyńskim wysadem solnym. Powstał on w neogenie na przecięciu dwóch uskoków tektonicznych o kierunku W-E i NW-SE.

Kwarc

β-SiO2

(w konkrecji krzemiennej)

Bełchatów, Polska KWB Bełchatów

2002.04.01/2275/D

 

.

BUKOWNO

 

Okaz przechowywany w pojemniku dla okazów nietrwałych w Warszawie.

Melanteryt

FeSO4 . 7H2O

 

Bukowno, Polska kop. „Bolesław”

1998.03.07/1228/2.90

 

    

Okaz przechowywany w pojemniku dla okazów nietrwałych w Warszawie.

Syderotyl

FeSO4 . 5H2O

 

Bukowno, Polska kop. „Bolesław”

1998.11.28/1448/5.70

 

.

CHODZIEŻ

            W XIX wieku w okolicy miasta rozwinęła się eksploatacja iłów na potrzeby miejscowego przemysłu ceramicznego.

Gips

CaSO4 . 2H2O

 

Chodzież, Polska

1991.09.07/0159/2,00

 

.

CZĘSTOCHOWA

            W cegielni Kawodrza eksploatowano tu wapienie oksfordu. Występowały w nich amonity z rodzaju Perisphinctes.

Kalcyt CaCO3 (w konkrecji sferosyderytowej) Częstochowa, Polska ceg. Kawodrza 2006.07.14/2713/10.00/a-b

 

.

GOLCE

            Na SW od wsi od końca lat sześćdziesiątych i w latach siedemdziesiątych XX wieku eksploatowano rudy żelaza. Występował tu pokład syderytu ilastego. Złoże było udostępnione szybem. Po zakończeniu eksploatacji kopalnia została zlikwidowana. Pozostała wysoka hałda która już kilka krotnie się osunęła.

Syderyt

FeCO3

(w amonicie)

Golce, Polska

2003.08.19/2425/0.00

 

.

INOWROCŁAW

            Była to pierwsza na ziemiach polskich kopalnia pracująca na wysadzie solnym. Pierwsze szyby zgłębiono tu w latach 1873-1878. Złoże eksploatowane było metodą ługowania przynajmniej do głębokości 550 metrów. Obecnie kopalnia jest zatopiona. Nadal jednak wydobywa się z niej solankę.

            Złoże stanowił nieregularny wysad soli cechsztynu zalegający w kierunku NW-SE w utworach jury. Miał on około 2,5 kilometra długości i około 1,5 kilometra szerokości. Był przechylony na W i rozszerzał się ku dołowi. Strop wysadu solnego znajdował się na głębokości 120-190 metrów. Był on przykryty 80-150 metrowej grubości czapą utworów iłowo-gipsowych.
Występująca w wysadzie sól kamienna zawierała 85-98% NaCl.

Okaz przechowywany w pojemniku dla okazów nietrwałych w Warszawie.

Boracyt-β

Mg3[Cl|B7O13]

 

Inowrocław, Polska

1993.03.07/0436/(4.60)

 

Okaz przechowywany w pojemniku dla okazów nietrwałych w Warszawie.

Kizeryt

MgSO4 . H2O

 

Inowrocław, Polska

1996.05.25/0854/7.30

 

.

JAROSZOWIEC

            Na północ od miasta znajduje się kamieniołom dolomitu. W latach czterdziestych XX wieku odstrzelono tu około 50 metrowej długości jaskinię. W jej namulisku natrafiono na brekcję kostną.

Kalcyt

CaCO3

 

Jaroszowiec, Polska kop. „Stare Gliny”

2004.04.04/2464/3.75

 

.

KŁODAWA

 

Okaz przechowywany w pojemniku dla okazów nietrwałych w Warszawie.

Sól niebieska

(odm. halitu)

 

Kłodawa, Polska kop. „Kłodawa”

1991.03.02/0116/1.50

 

Okaz przechowywany w pojemniku dla okazów nietrwałych w Warszawie.

Carnallit

KMgCl3 . 6H2O

 

Kłodawa, Polska kop. „Kłodawa”

1992.03.07/0212/6.70

 

         

         

Okaz przechowywany w pojemniku dla okazów nietrwałych w Warszawie.

Kainit

KMg[Cl|SO4] . 2,6H2O

Carnallit, Halit

Kłodawa, Polska kop. „Kłodawa”

1992.03.07/0216/6.70

 

Okaz przechowywany w pojemniku dla okazów nietrwałych w Warszawie.

Halit

NaCl

 

Kłodawa, Polska kop. „Kłodawa”

1993.01.31/0389/1.50

 

    

Okaz przechowywany w pojemniku dla okazów nietrwałych w Warszawie.

Anhydryt

CaSO4

Carnallit

Kłodawa, Polska kop. „Kłodawa”

1993.03.07/0435/(4.60)

 

Okaz przechowywany w pojemniku dla okazów nietrwałych w Warszawie.

Anhydryt

CaSO4

 

Kłodawa, Polska kop. „Kłodawa”

1994.02.13/0588/(2.20)

 

Okaz przechowywany w pojemniku dla okazów nietrwałych w Warszawie.

Sylvin

KCl

 

Kłodawa, Polska kop. „Kłodawa”

1996.05.25/0857/3.60

 

Okaz przechowywany w pojemniku dla okazów nietrwałych w Warszawie.

Epsomit

MgSO4 . 7H2O

 

Kłodawa, Polska kop. „Kłodawa” poz. 600

1999.02.05/1456/0.00

 

Okaz przechowywany w pojemniku dla okazów nietrwałych w Warszawie.

Halit

NaCl

 

Kłodawa, Polska kop. „Kłodawa” poz. 600

1999.02.05/1459/0.00

 

Okaz przechowywany w pojemniku dla okazów nietrwałych w Warszawie.

Halit

NaCl

 

Kłodawa, Polska kop. „Kłodawa” poz. 600

1999.02.05/1460/0.00

 

Okaz przechowywany w pojemniku dla okazów nietrwałych w Warszawie.

Halit

NaCl

 

Kłodawa, Polska kop. „Kłodawa” poz. 600

1999.02.05/1460/0.00

 

Okaz przechowywany w pojemniku dla okazów nietrwałych w Warszawie.

Polihalit

K2MgCa2[SO4]4 . 2H2O

 

Kłodawa, Polska kop. „Kłodawa” poz. 600

1999.02.05/1462/0.00

 

Okaz przechowywany w pojemniku dla okazów nietrwałych w Warszawie.

Sylvin

KCl

 

Kłodawa, Polska kop. „Kłodawa” poz. 600

1999.02.05/1465/0.00

 

Okaz przechowywany w pojemniku dla okazów nietrwałych w Warszawie.

Sylvin

KCl

 

Kłodawa, Polska kop. „Kłodawa” poz. 600

1999.02.05/1466/0.00

 

Okaz przechowywany w pojemniku dla okazów nietrwałych w Warszawie.

Sylvin

KCl

 

Kłodawa, Polska kop. „Kłodawa” poz. 600

1999.02.05/1467/0.00

 

Okaz przechowywany w pojemniku dla okazów nietrwałych w Warszawie.

Sylvin

KCl

 

Kłodawa, Polska kop. „Kłodawa” poz. 600

1999.02.05/1468/0.00

 

Okaz przechowywany w pojemniku dla okazów nietrwałych w Warszawie.

Halit

NaCl

 

Kłodawa, Polska kop. „Kłodawa”

2004.09.12/2603/D

 

.

LIPIE ŚLĄSKIE

 

    

Piryt

FeS2

 

Lipie Śląskie, Polska
ceg. „Lipie Śląskie”

2005.08.05/2663/0.00

 

    

Piryt

FeS2

 

Lipie Śląskie, Polska
ceg. „Lipie Śląskie”

2005.08.05/2663/0.00

 

   

Piryt

FeS2

 

Lipie Śląskie, Polska
ceg. „Lipie Śląskie”

2007.03.09/2777/0,00

 

    

Piryt

FeS2

 

Lipie Śląskie, Polska
ceg. „Lipie Śląskie”

2007.03.09/2777/0,00

 

.

OLKUSZ

 

Galena PbS   Olkusz, Polska kop. „Olkusz-Północ” 1999.11.19/1783a/D

 

Markasyt FeS2 Galena, Sfaleryt Olkusz, Polska kop. „Olkusz-Północ” 1999.11.19/1783b/D

 

.

POMORZANY

 

Tarnowskit

(aragonit ołowiowy)

Greenockit

Pomorzany, Polska

1988.10.08/0033/0.50

 

Kalcyt

CaCO3

 

Pomorzany, Polska

1990.03.03/0064/0.40

 

Blenda cynkowa

(odm. sfalerytu)

Kalcyt

Pomorzany, Polska

1990.03.04/0067/2.60

 

Markasyt

FeS2

Kalcyt

Pomorzany, Polska

1990.09.09/0097/1.50/a-d

 

Blenda cynkowa

(odm. sfalerytu)

 

Pomorzany, Polska

1995.01.27/0675/0.50

 

Gips

CaSO4 . 2H2O

Markasyt

Pomorzany, Polska

1997.05.31/1015/16.70

 

Mielnikowit

(odm. markasytu)

 

Pomorzany, Polska

1998.04.04/1253/4.30

 

Galena

PbS

 

Pomorzany, Polska

1999.11.28/1790/2.50

 

Blenda cynkowa

(odm. sfalerytu)

 

Pomorzany, Polska

2000.05.20/1970/3.75

 

Aragonit

CaCO3

 

Pomorzany, Polska

2001.04.21/2144/D

 

Galena

PbS

Markasyt

Pomorzany, Polska

2002.01.13/2270/D

 

Tarnowskit

(aragonit ołowiowy)

 

Pomorzany, Polska

2003.09.15/2431/D

 

.

TRZEBINIA

 

Cerusyt

PbCO3

Galena

Trzebinia, Polska kop. „Trzebionka”

1989.09.09/0052/1.00

 

Baryt

BaSO4

Markasyt

Trzebinia, Polska kop. „Trzebionka”

1990.09.08/0090/0.30

 

Greenockit

β-CdS

Markasyt, Dolomit

Trzebinia, Polska kop. „Trzebionka”

1991.03.02/0106/2.50

 

Jeżeli chcesz szybko przejść do nadrzędnych stron kliknij jeden z poniższych interaktywnych przycisków.

 

            UWAGA!!! Na czerwono oznaczono okazy które posiadają braki w opisach. Jeżeli możecie je uzupełnić lub jeżeli wykryjecie jakieś inne nie zauważone przeze mnie błędy proszę o informację. Za wszelkie konstruktywne uwagi z góry serdecznie dziękuję.

JESTEŚ    GOŚCIEM

W SUMIE OD ZAŁOŻENIA WITRYNY W 2005 ROKU ODWIEDZONO JĄ
JUŻ   RAZY