PROTEROZOIK

 

Autor: C. R. Scotese, http://www.scotese.com

           

            W proterozoiku trwały potężne ruchy górotwórcze. Towarzyszące im procesy metamorfizmu spowodowały zniszczenie większości powstałych wcześniej formacji skalnych. Na początku tej ery miało również miejsce pierwsze w dziejach Ziemi zlodowacenie. Później podobne zlodowacenia powtarzały się jeszcze kilka razy. W pozostałych okresach proterozoiku klimat był raczej ciepły. Wzrastający stopień natlenienia wód oceanicznych był powodem stopniowego zaniku organizmów beztlenowych i coraz szybszego rozwoju organizmów tlenolubnych. Około 2,4 mld lat temu po strąceniu niemal całego zawartego w wodach oceanicznych żelaza rozpoczął się proces uwalniania tlenu do atmosfery. Około 2,0 mld lat temu zaczęła się w niej wykształcać warstwa ozonowa. Około 1,4 mld lat temu w oceanach pojawiły się pierwsze komórki eukaryotyczne. Należały one do glonów prowadzących planktoniczny tryb życia. Znaleziono je w skałach formacji Amelia Dolomite w Australii. W wyniku dalszego rozwoju ewolucyjnego komórki te zaczęły grupować się w większe kolonie. Z czasem poszczególne organizmy takich kolonii różnicowały swoje funkcje co prowadziło do wytworzenia się wyspecjalizowanych tkanek. Najstarsze wielokomórkowe glony znaleziono w dolomitach liczącej 1,4-0,9 mld lat serii Spring Hill w Kaliforni. Około 1,0 mld lat temu glony te zaczęły się intensywnie różnicować dając początek wszystkim późniejszym rodzajom protistów (Protista), grzybów (Fungi), roślin (Plantae) i zwierząt (Animalia). Około 600 mln lat temu pojawiły się pierwsze gąbki.
 

 

Krajobraz .
Źródło: Z. Burian - Zanim pojawił się człowiek.

 

Obszar Polski w proterozoiku.

 

             W późnym proterozoiku na tereny środkowej Polski wkroczyło rozległe morze. Zajmowało ono obszar od Lubelszczyzny i Przedgórza Karpat na południowym wschodzie, poprzez Góry Świętokrzyskie i dalej ku zachodowi. Od południa graniczyło z wypiętrzającym się masywem pre-Karpat i wyniesionymi fragmentami Sudetów a na północnym wschodzie z obszarem lądowym Baltiki. Jego zasięg w Wielkopolsce i na Pomorzu Zachodnim nie jest znany. Początkowo największą głębokość morze to miało na przedgórzu Karpat. Osadziły się tam ciemnoszare, miejscami ciemnożółto-zielone, zielonawe lub czarne iłowce z przewarstwieniami mułowców oraz wkładkami piaskowców, kwarcytów i rzadziej wapieni. Mają one charakter fliszowy co świadczy że tworzyły się na zboczach szelfu kontynentalnego. Później w wyniku dalszego wypiętrzania pre-Karpat od południa następowało stopniowe podnoszenie się dna morskiego. Stąd ku północy występują coraz młodsze osady. W tym czasie obszary lądowe Baltiki ulegały stopniowej erozji. W brzeżnych częściach jej południowo-wschodniej krawędzi utworzyły się wtedy zlepieńce (w spągu) oraz ciemnoczerwono-brązowe a na północy również  szarozielone piaskowce z nielicznymi wkładkami ciemnoczerwono-zielonych mułowców. Są to osady pochodzenia kontynentalnego a tworzące je słabo obtoczone okruchy i ziarna wskazują na bliski transport materiału. Pod koniec proterozoiku brzeżną część Baltiki objęły ruchy górotwórcze. Ich końcowej fazie towarzyszył wzmożony wulkanizm, którego efektem są  występujące tam, po wyraźnej przerwie stratygraficznej, pokrywy bazaltowe poprzedzielane tufami i drobno warstwowanymi tufitami oraz brekcje wulkaniczne i aglomeraty. Wyżej zalegają piaskowce które ku górze wykazują coraz wyraźniejsze poziome lub przekątne warstwowanie co wskazuje to że przy ich osadzaniu pewny wpływ miało już środowisko wodne. Następnie  na obniżające się przybrzeżne obszary Baltiki wkroczyło morze osadzając tam szarozielone piaskowce z wkładkami szarych mułowców. Nad nimi występuje gruby kompleks piaskowców, mułowców i iłowców. Zaburzona struktura tych osadów dowodzi że powstały one w strefie intensywnych spływów i osuwisk podmorskich na zboczach szelfu kontynentalnego. U schyłku proterozoiku cały obszar Polski ponownie stał się suchym lądem. Świadczy o tym nieznaczna luka stratygraficzna jaka występuje pomiędzy zalegającymi wyżej osadami kambru.

 

EON ERA OKRES
     
PROTEROZOIK

2500 - 542,0 (± 1,0) mln lat

NEOPROTEROZOIK

1000 - 542,0 (± 1,0) mln lat

Ediakar

635 - 542,0 (± 1,0) mln lat

Kriogen

850 - 635 mln lat

Ton

1000 - 850 mln lat

MEZOPROTEROZOIK

1,6 - 1,0 mld lat

Sten

1,2 - 1,0 mld lat

Ektas

1,4 - 1,2 mld lat

Kalimm

1,6 - 1,4 mld lat

PALEOPROTEROZOIK

2,5 - 1,6 mld lat

Stater

~1,8 - 1,6 mld lat

Orosir

~2,05 - 1,8 mld lat

Riak

~2,3 - 2,05 mld lat

Syder

2,5 - 2,3 mld lat

 

Jeżeli chcesz szybko przejść do nadrzędnej strony kliknij poniższy interaktywny przycisk.

 

UWAGA!!! Na czerwono oznaczono okazy które posiadają braki w opisach. Jeżeli możecie je uzupełnić lub jeżeli wykryjecie jakieś inne nie zauważone przeze mnie błędy proszę o informację. Za wszelkie konstruktywne uwagi z góry serdecznie dziękuję.

JESTEŚ    GOŚCIEM

W SUMIE OD ZAŁOŻENIA WITRYNY W 2005 ROKU ODWIEDZONO JĄ
JUŻ   RAZY